Dyktatura w historycznej perspektywie

08-10-2013

Studenci niemcoznawstwa z Wydziału Studiów Międzynarodowych i Politologicznych Uniwersytetu Łódzkiego po raz kolejny mieli możliwość uczestnictwa w bilateralnym projekcie, który został zrealizowany wspólnie z Europejskim Uniwersytetem Viadrina we Frankfurcie nad Odrą. 

Wyjazd do zaprzyjaźnionego ośrodka akademickiego ? to efekt nawiązanej w roku 2009 współpracy, której przejawem są nie tylko wspólne inicjatywy pracowników naukowych, lecz także organizowane w ostatnim czasie regularnie polsko-niemieckie seminaria.

W okresie 27-30 maja dwunastu studentów Katedry Badań Niemcoznawczych UŁ gościło w progach Viadriny, gdzie odbyło się kolejne seminarium polsko-niemieckie, poświęcone dwom zagadnieniom: pierwsze z nich dotyczyło okresu komunistycznych rządów w PRL i NRD oraz współpracy opozycji w obu krajach, drugie ? funkcjonowania dyktatury w byłych Niemczech Wschodnich.

Program seminarium opracowany został w nawiązaniu do prowadzonych na obu uczelniach zajęć dydaktycznych i obejmował oprócz bogatych treści naukowo-dydaktycznych również aspekty stricte kulturowe i krajoznawcze, w tym także dwudniową podróż do Berlina. Merytoryczną opiekę nad polskimi i niemieckimi studentami sprawowali: prof. Dagmara Jajeśniak-Quast, kierownik Centrum Interdyscyplinarnych Studiów o Polsce (Zentrum für Interdisziplinäre Polenstudien), dr Ewa Baglajewska, dr Anna Frauenfelder Patecka oraz dr Ernest Kuczyński.

Ponadtrzydziestoosobowa grupa polskich i niemieckich studentów uczestniczyła nie tylko w dwujęzycznych zajęciach, lecz także w specjalnie przygotowanym programie studyjnym, na który złożyły się, m.in.: wykład zatytułowany Opozycja antykomunistyczna w PRL i NRD, seminarium Deutsch-Polnische Beziehungen in historischer Perspektive, analiza polskich i niemieckich tekstów źródłowych, wspólna dyskusja, a także zwiedzanie Frankfurtu nad Odrą oraz podróż studyjna do Berlina.

Po dwudniowym pobycie na Viadrinie polscy studenci udali się do stolicy Niemiec, gdzie mieli możliwość skonfrontowania swojej dotychczasowej wiedzy z informacjami przekazywanymi przez niemieckich historyków oraz naocznych świadków historii, którzy żyjąc w nieistniejącej już NRD niejednokrotnie doświadczali represji bądź na co dzień borykali się z ograniczeniami, jakie narzucało swym obywatelom państwo totalitarne. 

Jako że głównym celem tegorocznego seminarium było, m.in., pogłębienie wiedzy i wymiana wiadomości na temat dyktatury w byłych Niemczech Wschodnich, niemcoznawcy wysłuchali wykładu nt. Widerstand und Opposition in der DDR dr. Christiana Halbrocka, na co dzień pracownika berlińskiej centrali Instytutu Gaucka (BStU), który z perspektywy świadka i uczestnika opowiadał o roli opozycji w imperium E. Honeckera i E. Mielke. Polscy studenci odwiedzili ponadto trzy korespondujące z tematem wyjazdu miejsca pamięci, które okazały się ważnym punktem odniesienia w poszukiwaniu śladów historii najnowszej.

Pierwsze z nich to Gedenkstätte Berlin-Hohenschönhausen (areszt śledczy Stasi, gdzie więziono i przesłuchiwano przede wszystkim osoby, które próbowały uciec z NRD, wyjechać na Zachód, bądź miały poglądy polityczne odbiegające od tych narzuconych przez komunistyczny reżim); kolejne to Erinnerungsstätte Notaufnahmelager Marienfelde (berliński obóz dla uciekinierów ze Wschodu, będący bramą do zachodniego raju dla tysięcy uchodźców z NRD) oraz Gedenkstätte Berliner Mauer, znajdujące się przy Bernauerstrasse ? ulicy rozdzielającej wschodnią i zachodnią część miasta, wzdłuż której po 13 sierpnia1961 r. nie tylko powstał mur, lecz także dokonał się historyczny i polityczny podział Niemiec.

x x x

Dla pomysłodawców i organizatorów seminarium najważniejszą korzyścią wyniesioną ze wspólnego projektu, oprócz zdobycia wiedzy merytorycznej, były: sposobność interkulturowego dialogu, bilateralna wymiana doświadczeń, konfrontacja ze świadkami autentycznych wydarzeń, a także przyczynek do dobrosąsiedzkiej współpracy polsko-niemieckiej, która w ostatnich latach prezentuje się okazale, m.in. na niwie naukowo-kulturalnej. Cieszy również fakt, iż w bilateralnych kontaktach obu krajów jest miejsce na poruszenie trudnych tematów oraz zrewidowanie istniejących stereotypów i uprzedzeń. Można mieć zatem nadzieję, że kolejne spotkania odbędą się w najbliższym czasie, tym bardziej, że istnieje potrzeba transgranicznych wymian, które potwierdzałyby dobrą kondycję dialogu polsko-niemieckiego.

Ernest Kuczyński