Wiedza użyteczna

08-10-2013

Od blisko dwóch dziesięcioleci samorządy stały się ponownie realnym gospodarzem przestrzeni lokalnej. Jednym z warunków racjonalnego działania jest znajomość własnych atutów i słabości ? obiektywne rozeznanie rzeczywistości, na którą składa się zarówno dziedzictwo przeszłości, jak i współczesne uwarunkowania.

Użyteczność wiedzy, a tym samym nauki, dostrzegły władze dwóch gmin miejsko-wiejskich Szadku i Uniejowa, które podjęły decyzję o nawiązaniu współpracy ze środowiskiem naukowym Uniwersytetu Łódzkiego. Współpraca ta realizowana z udziałem pracowników i studentów Wydziału Nauk Geograficznych przybierała różne formy: realizowano prace magisterskie i licencjackie dotyczące problematyki lokalnej, organizowano konkursy na najlepsze opracowania autorstwa studentów, a także przygotowywano ekspertyzy i publikacje książkowe, m.in. monografię Szadku, leksykony sołectw w gminach i słownik biograficzny. 

Jednym z długofalowych efektów tej współpracy jest publikacja interdyscyplinarnych czasopism naukowych: Biuletynu Szadkowskiego (od roku 2001),  Biuletynu Uniejowskiego (od 2012 r.). Roczniki wydawane z inicjatywy Katedry Zagospodarowania Środowiska i Polityki Przestrzennej Wydziału Nauk Geograficznych UŁ są publikowane przez Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego. Zespoły redakcyjne obydwu biuletynów grupują reprezentantów różnych dyscyplin wiedzy: geografów, historyków i biologów, jak również przedstawicieli zainteresowanych gmin. 

Płaszczyznę interdyscyplinarnej współpracy różnych środowisk naukowych zaangażowanych w prace redakcyjne wspomnianych wcześniej regionalnych publikacji stanowi Ośrodek Badawczy Europejskiej Polityki Przestrzennej i Rozwoju Lokalnego Uniwersytetu Łódzkiego. Redaktorem naczelnym obydwu biuletynów jest prof. Tadeusz Marszał, pomysłodawca tych inicjatyw wydawniczych.

Założenia programowe 

Biuletyn Szadkowski i Biuletyn Uniejowski są interdyscyplinarnymi periodykami, których profil merytoryczny określa tematyka związana z regionem szadkowskim oraz regionem uniejowskim, rozumianymi nie tylko w wymiarze współczesnym, ale także z uwzględnieniem historycznej roli oraz zasięgu oddziaływania Szadku i Uniejowa, gdy miasta te należały do najważniejszych ośrodków miejskich w tej części Polski.

Biuletyny są rocznikami zawierającymi recenzowane artykuły oraz notatki i sprawozdania. Zakres tematyczny publikowanych prac obejmuje zarówno problematykę środowiska przyrodniczego i antropogenicznego, zagadnienia rozwoju społeczno-ekonomicznego, jak i szeroko rozumiane dziedzictwo kulturowe. W poszczególnych, mających interdyscyplinarny charakter, tomach publikowane są opracowania poświęcone problematyce związanej z samym miastem (Szadkiem i Uniejowem), jak i otaczającą je przestrzenią oraz podejmujące, m.in., tematykę geograficzną, historyczną, etnograficzną, przyrodniczą, ekonomiczną, kulturoznawczą i architektoniczno-urbanistyczną. Jedynym wyznacznikiem doboru materiałów do publikacji jest ich odpowiedni poziom merytoryczny i nawiązanie do zagadnień bezpośrednio związanych z regionem.

Biuletyny adresowane są do możliwie szerokiego grona odbiorców, zarówno do środowiska akademickiego, jak i praktyków zaangażowanych w realizację polityki społeczno-gospodarczej na szczeblu lokalnym i regionalnym, a także do społeczności regionów szadkowskiego i uniejowskiego.

Zamierzeniem zespołów redakcyjnych obydwu wydawnictw jest, by odgrywały one istotną rolę w kształtowaniu lokalnej rzeczywistości, pełniąc funkcje edukacyjne i informacyjne, a także na rynku wydawnictw naukowych poświęconych problematyce regionalnej. Publikowane teksty odwołując się do materiałów źródłowych oraz dostarczając analiz wybranych problemów powinny stanowić użyteczną pomoc w podejmowaniu racjonalnych decyzji przez władze samorządowe i wszelkie inne instytucje działające na rzecz rozwoju lokalnego oraz służyć promocji miast i regionów. Niezależnie od celów poznawczych i naukowych publikowane teksty pełnią również istotną rolę jako źródło informacji dla nauczycieli i uczniów podczas przekazywania wiedzy o regionie, służą też pogłębianiu tożsamości lokalnej i budowie małej ojczyzny w tej części Polski.

Biuletyn Szadkowski

Ukazuje się od roku 2001. W skład redakcji wchodzą: prof. Tadeusz Marszał i mgr Sylwia Kowara (Wydziału Nauk Geograficznych UŁ), prof. Marek Adamczewski i dr Piotr Szkutnik (Wydział Filozoficzno-Historyczny UŁ), dr Beata Woziwoda (Wydział Biologii i Ochrony Środowiska UŁ) oraz mgr Katarzyna Kilian i mgr Dorota Stefańska reprezentujące miasto i gminę Szadek. 

Do grona osób ściśle od lat współpracujących z czasopismem należą, m.in.: prof. Ewa Andrysiak z Katedry Bibliotekoznawstwa Wydziału Filologicznego UŁ, prof. Agnieszka Bartosiewicz z Instytutu Historii Uniwersytetu Warszawskiego, dr Dariusz Klemantowicz z Instytutu Historii UŁ, ks. prof. Mieczysław Różański z Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie, ks. Kazimierz Rulka z Wyższego Seminarium Duchownego we Włocławku, Jarosław Stulczewski ze Zduńskiej Woli.

W dwunastu tomach Biuletynu Szadkowskiego ponad siedemdziesięciu autorów opublikowało łącznie blisko 160 opracowań, artykułów i notatek naukowych, a także dokumentację fotograficzną dotyczącą wybranych tematów z historii miasta i regionu. Z uwagi na interdyscyplinarny charakter wydawnictwa trudno dokonać jednoznacznego podziału merytorycznego opublikowanych tekstów.

Niewątpliwie dominującym nurtem jest tematyka historyczna, której poświęcono więcej niż jedną trzecią ogólnej liczby dotychczas wydrukowanych artykułów. Udział ten jest jeszcze większy, jeśli uwzględnić kilkanaście opracowań o charakterze biograficznym, przedstawiających losy wybitnych osób związanych z Szadkiem w jego wielowiekowej historii (m.in.: Jakuba z Szadka i Mikołaja Prokopowicza z Szadka, rektorów Akademii Krakowskiej; Tomasza Szadka, kompozytora; Juliana Godzińskiego, wójta szadkowskiego z początku XX w.; Jerzego Karola Kurnatowskiego, posła na Sejm II RP; Alfonsa Parczewskiego, rektora Uniwersytetu w Wilnie; ks. Edwarda Lidtke i ks. Jana Żaka, proboszczów szadkowskich; ks. Józefa Piekielińskiego zamordowanego w Dachau; Tadeusza Kobusiewicza, wybitnego profesora weterynarii). 

W biuletynie można znaleźć teksty archeologiczne, np. na temat dworu królewskiego w Szadku, archeologicznych badań sondażowych prowadzonych przy kościele parafialnym, siedziby dworskiej w Wojsławicach. Są też opracowania historyczne, m.in. na temat wójtostwa i wójtów szadkowskich, herbów i pieczęci miejskich oraz wojewódzkich, herbów szlachty polskiej w kościele farnym, ikonografii pieczęci kościołów parafialnych, funkcji administracyjnej Szadku, szkolnictwa w okresie staropolskim, duchowieństwa parafii i życia religijno-kulturalnego miasta, dziejów Ochotniczej Straży Pożarnej, średniowiecznych ksiąg ziemskich szadkowskich i XIX-wiecznych opracowań kartograficznych oraz o mieszkańcach miasta zamordowanych w Katyniu i spoczywających na cmentarzach wojskowych z okresu I wojny światowej.

Drugim najsilniej eksponowanym w roczniku zagadnieniem jest zagospodarowanie przestrzenne (struktura morfogenetyczna miasta, zagospodarowanie rynku, założenia dworsko-folwarczno-parkowe, planowana obwodnica miasta) oraz rozwój gospodarczy miasta i regionu (m.in.: struktura przestrzenna i źródła finansowania inwestycji gminnych, struktura produkcji rolnej i rozwój gospodarstw rolnych wysokotowarowych, gospodarka odpadami komunalnymi i gospodarka wodno-ściekowa, pozarolnicza działalność gospodarcza, rozwój młynarstwa w regionie szadkowskim i budownictwo mieszkaniowe).

Inne teksty publikowane w kolejnych rocznikach koncentrują się wokół zagadnień związanych z:

ludnością miasta i regionu (m.in. strukturą demograficzną i społeczną mieszkańców, ludnością wyznania ewangelickiego, ludnością żydowską)

analizą środowiska przyrodniczego (środowiskowymi uwarunkowaniami rozwoju, budową geologiczną i rzeźbą terenu, zasobami oraz jakością wód powierzchniowych i podziemnych, zróżnicowaniem flory, siedlisk i drzewostanów lasów, formami ochrony szaty roślinnej, rezerwatem Jamno)

historią architektury i sztuki (m.in. opracowania poświęcone ołtarzowi głównemu i ołtarzowi św. Anny w kościele parafialnym, przedstawieniom wotywnym z kościoła w Małyniu, elementom małej architektury i budownictwu drewnianemu).

Poszczególne tomy biuletynu zawierają również zestawy zdjęć dokumentujących historię miasta i regionu (m.in. dwór w Boczkach, okres II wojny światowej, historię szkolnictwa, działalność Katolickiego Stowarzyszenia Młodzieży, Urząd Pocztowy w Szadku). Opublikowane dotychczas teksty dostępne są na stronie internetowej www.biuletynszadkowski.geo.uni.lodz.pl.

O sukcesie wydawnictwa świadczy zainteresowanie każdym jego kolejnym numerem, którego liczący kilkaset (400-500) egzemplarzy nakład rozchodzi się w całości (mimo udostępnienia elektronicznej wersji czasopisma), a także coroczne promocje biuletynu gromadzące nie tylko władze lokalne, ale także licznych mieszkańców miasta i gminy.

Biuletyn Uniejowski

Wydawany jest od roku 2012, a decyzja o uruchomieniu tego wydawnictwa była rezultatem dobrych doświadczeń związanych z publikacją analogicznego rocznika dla Szadku oraz umowy zawartej między Urzędem Miasta i Gminy w Uniejowie a Wydziałem Nauk Geograficznych UŁ. W skład redakcji wchodzą: prof. Tadeusz Marszał i prof. Elżbieta Kobojek (Wydział Nauk Geograficznych UŁ), dr Piotr Szkutnik (Wydział Filozoficzno-Historyczny UŁ); prof. Leszek Kucharski (Wydział Biologii i Ochrony Środowiska UŁ) oraz mgr Dominika Jaśkiewicz i mgr Karolina Smętkiewicz reprezentujące miasto i gminę Uniejów. Gotowość ścisłej współpracy z biuletynem wyrazili także, m.in.: prof. Agnieszka Bartoszewicz z Instytutu Historii Uniwersytetu Warszawskiego, ks. dr Józef Gmurczyk z Archiwum Diecezjalnego we Włocławku, prof. Marek Kloss z Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie i dr Janusz Pietrzak z Instytutu Archeologii UŁ.

Uniejów należy do najdynamiczniej rozwijających się małych miast w Polsce, a dzięki odkrytym w roku 1978 wodom geotermalnym i dokonanym inwestycjom w 2012 r. stał się uzdrowiskiem. W pierwszym numerze biuletynu opublikowano trzynaście artykułów głównie o tematyce przyrodniczej i historycznej. Obok tekstów analizujących położenie miasta i gminy Uniejów, genezę i budowę geologiczną Kotliny Kolskiej, walory przyrodnicze i formy ochrony przyrody, klimat i bioklimat miasta, właściwości fizykochemiczne i lecznicze wód geotermalnych w biuletynie znalazły się teksty prezentujące, m.in.: archidiakonat uniejowski w okresie staropolskim, pieczęć miejską z wieku XVI oraz stan ksiąg metrykalnych parafii rzymskokatolickiej w Uniejowie. Opublikowane materiały dostępne są na stronie internetowej www.biuletynuniejowski.geo.uni.lodz.pl. Uroczysta promocja pierwszego numeru biuletynu odbyła się na zamku uniejowskim z udziałem członków redakcji, autorów tekstów oraz przedstawicieli władz i społeczności lokalnych.

W kolejnym numerze Biuletynu ukażą się opracowania poświęcone, m.in.: roli procesów glacjalnych w kształtowaniu rzeźby południowego obrzeżenia Kotliny Kolskiej, florze starorzeczy w dolinie Warty, zespołom folwarcznym i charakterystyce regionalnego budownictwa na terenie gminy, wpływowi ruchu turystycznego na życie mieszkańców Uniejowa, dziejom Państwowej Preparandy Nauczycielskiej w Uniejowie w okresie II RP.

 

Oprac.: Elżbieta Kobojek

Tadeusz Marszał