Świadomość podatnika

08-10-2013

W Toruniu 6 maja już po raz trzeci obradowała Konferencja Centrum Dokumentacji i Studiów Podatkowych w Łodzi. Jej współorganizatorem była Katedra Prawa Finansów Publicznych toruńskiego Uniwersytetu Mikołaja Kopernika. Tematem przewodnim naukowego spotkania był Automatyzm a wola i świadomość podatnika w orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości i sądów polskich. 

Konferencja miała trzy panele dyskusyjne. Pierwszy z nich dotyczył problematyki dobrej wiary i jej znaczenia w podatkach pośrednich. Poprzedził go referat wprowadzający prof. Marka Kalinowskiego (Katedra Prawa Finansów Publicznych UMK). Zaprezentował on dość krytyczne podejście do aktualnych koncepcji dobrej wiary w orzecznictwie i doktrynie, prezentując to zagadnienie na tle dorobku światowej doktryny prawa podatkowego. Uczestnikami tego panelu byli: dr Dagmara Dominik-Ogińska, sędzia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu; Jerzy Martini, Martini & Co. Tax Advisors; Małgorzata Sęk, Centrum Dokumentacji i Studiów Podatkowych Uniwersytetu Łódzkiego oraz dr hab. Wojciech Morawski z Katedry Prawa Finansów Publicznych UMK. Obrady prowadził dr Krzysztof Lasiński-Sulecki z tej samej katedry toruńskiego uniwersytetu. Dyskutowano przede wszystkim nt. pojęcia dobrej wiary w judykaturze Trybunału Sprawiedliwości i jego recepcji w orzecznictwie polskich sądów. 

Tematem drugiego panelu były granice formalizmu prawa podatkowego. Referat wprowadzający wygłosił prof. Bogumił Brzeziński (kierownik Katedry Prawa Finansów Publicznych UMK), który zilustrował zasadność wprowadzania niektórych przynajmniej wymogów formalnych. W panelu dyskusyjnym wzięli udział: dr Artur Mudrecki (sędzia Naczelnego Sądu Administracyjnego), Małgorzata Militz (MMR Consulting) oraz dr Ewa Prejs (Katedra Prawa Finansów Publicznych UMK). Dyskusję prowadziła dr Agnieszka Olesińska (Katedra Prawa Finansów Publicznych UMK). Podczas tego panelu rozważano zasadność stawiania podatnikom wymogów formalnych oraz konsekwencje ich niespełnienia. Skoncentrowano się przy tym na problematyce podatku od towarów i usług.

Trzeci panel dotyczył coraz bardziej aktualnej problematyki nadużycia prawa podatkowego. Prowadzącym panel był dr hab. W. Morawski. Początek panelu poświęcony był ustaleniu aktualnego stanu rzeczy. Doktor A. Olesińska wygłosiła referat wprowadzający, w którym wskazała na najnowsze światowe tendencje w zakresie klauzul ogólnych przeciwko unikaniu opodatkowania. Sędzia NSA Adam Bącal rozważał problem czy wykształcona swego czasu w orzecznictwie sądów  administracyjnych koncepcja nadużycia prawa, następnie zanegowana przez NSA w sprawie Optimus, jest nadal żywa w praktyce orzeczniczej. Wskazał na orzecznictwo Trybunału Sprawiedliwości, które umożliwia polskim sądom zwalczanie nadużycia prawa. Jego zdaniem, mimo braku w Polsce klauzuli antyabuzywnej sądy mają możliwości zwalczania nadużyć prawa przez podatników. Prowadzący panel poddał pod dyskusję problem czy sądy polskie tak samo skłonne są zwalczać nadużywanie prawa przez organa podatkowe, które np. wszczynają postępowania karne skarbowe tylko po to, aby nie dopuścić do przedawnienia zobowiązania podatkowego. Zdaniem A. Bącala, takie działanie organu władzy publicznej nie jest nadużycie prawa, ale jego złamaniem i powinno być zwalczane.  Mecenas Andrzej Ladziński (GWW TAX) analizował znaczenie art. 199a ordynacji podatkowej, szczególnie pod względem oceny czy stanowi on namiastkę klauzuli antyabuzywnej. Zaprezentował też uwagi dotyczące praktyki stosowania tej regulacji. Mecenas Tomasz Michalik (MDDP) oraz dr K. Lasiński-Sulecki skupili się nad kwestią: w jakim zakresie prawo unijne stanowi podstawę do zwalczania nadużycia prawa. Doktor K. Lasiński-Sulecki zaprezentował orzecznictwo Trybunału Sprawiedliwości w tym zakresie. Wskazał przy tym na rozbieżności między podejściem do problematyki nadużycia w orzeczeniach dotyczących podatków bezpośrednich oraz pośrednich. Mecenas T. Michalik zwrócił uwagę na najnowsze zalecenia unijne w zakresie zapobiegania nadużyciu prawa podatkowego. Anna Gawrych, przedstawicielka Ministerstwa Finansów, zaprezentowała założenia klauzuli przeciw unikaniu opodatkowania, nad którymi obecnie jej resort pracuje. Zastrzegła jednak, że nadal klauzula taka nie została opracowana. 

Konferencja spotkała się z dużym zainteresowaniem praktyków zajmujących się doradztwem podatkowym, organów podatkowych i sędziów sądów administracyjnych, którzy licznie przybyli na obrady. Przygotowali i zorganizowali je dr K. Lasiński-Sulecki oraz dr hab. W. Morawski.

(G.A.)