Profesor Romuald Mikołaj Skowroński (1926?2013)

07-10-2013

W Łodzi 15 sierpnia zmarł prof. Romuald Mikołaj Skowroński, były rektor Uniwersytetu Łódzkiego. Urodził się 6 grudnia 1926 r. w Chocieszowie (Polesie). Żołnierz Armii Krajowej (kapral podchorąży). Studia rozpoczął w roku 1946 na UŁ. Ukończył je z tytułem magistra w 1952 r. W latach 1949?1950 zastępca asystenta, 1952?1954 asystent i starszy asystent, 1963 adiunkt, 1968?1976 docent, 1973 profesor nadzwyczajny, 1990 profesor zwyczajny.

W roku 1997 przeszedł na emeryturę. Funkcje na Uniwersytecie Łódzkim: 1970 ? zastępca dyrektora Instytutu Chemii, kierownik Pracowni Barwników, a następnie Zakładu Chemii Organicznej. W latach 1972?1975 prorektor UŁ ds. rozwoju, I zastępca rektora. W latach 1975?1981 rektor UŁ (dwie kadencje). W latach 1981?1990 dyrektor Instytutu Chemii. W roku 1957 wziął udział w Światowym Kongresie Chemicznym w Paryżu, w trakcie którego prof. A. Willemart z Ecole Nationale Supérieure de Chimie ? Paryż zaproponował mu etat w CNRS.

W latach 1958?1962 podczas pobytu w Paryżu prowadził badania naukowe ukoronowane w roku 1962 stopniem naukowym Docteur es sciences Uniwersytetu Paryskiego (Sorbony) z wyróżnieniem. W czasie ponownego pobytu we Francji (1966?1967) opublikował prace, które były podstawą Jego habilitacji w 1968 r. na Uniwersytecie Łódzkim.

Całe swoje zawodowe życie związał z Uniwersytetem Łódzkim i tej uczelni poświęcił bogatą i skuteczną aktywność organizacyjną i to od czasu studiów, kiedy był aktywnym działaczem i przewodniczącym Naukowego Koła Chemików oraz działał w Bratniej Pomocy Studentów Uniwersytetu Łódzkiego Bratniak. Nieco później działał w Związku Nauczycielstwa Polskiego na Uniwersytecie Łódzkim, gdzie w roku 1968 został wybrany na prezesa Rady Zakładowej, a następnie członka Zarządu Głównego ZNP.

W 1970 r. powstał Instytut Chemii, który rozwijał się bardzo intensywnie, wzbogacając się w nowoczesną aparaturę i owocne kontakty z ośrodkami zagranicznymi, czemu pomagała niewątpliwie ? powierzona Profesorowi ? koordynacja problemu badań centralnie sterowanych MR-I-11 i później CPBP 01.15 Elektrochemia granicy faz i środowisk jonogennych.

Szczególnego podkreślenia wymagają Jego ogromne zdolności organizacyjne, umiejętność kierowania zespołami współpracowników, niewątpliwy talent dyplomatyczny, gotowość do podejmowania nowych zadań i wyzwań. Te cechy Profesora zaowocowały dynamicznym rozwojem uczelni, umocnieniem jej pozycji w kraju i otwarciem na szeroką współpracę z zagranicznymi ośrodkami naukowymi. Rozpoczęte w roku 1958 kontakty z Francją rozwinęły się intensywnie z placówkami naukowymi także innych państw i to zarówno w dziedzinie chemii, jak i szeroko pojętej współpracy naukowej.

Profesor był jednym z twórców prężnego Ośrodka Alliance Française przy UŁ, kierował współpracą uczelni z Uniwersytetem im. Justusa Liebiga w Giessen, podjął współpracę z naukowcami Uniwersytetu Claude Bernard Lyon I, Ecole Nationale Supérieure de Chimie de Montpellier i w Tuluzie oraz z Uniwersytetem North London w Anglii. Nawiązane przez Niego kontakty naukowe uwieńczone zostały podpisaniem ponad dwudziestu umów o bezpośredniej współpracy naukowej i wymianie osobowej, umożliwiły licznej grupie pracowników Uniwersytetu Łódzkiego wyjazdy na zagraniczne staże naukowe do znaczących ośrodków i w decydujący sposób przyczyniły się do rozwoju młodej kadry naukowej.

Wypromował 9 doktorów i ponad 120 magistrów.

Wśród licznie pełnionych funkcji, poza UŁ, należy wymienić: członkostwo w Radzie Głównej Szkolnictwa Wyższego (przez dwie kadencje), przewodniczenie Komisji Nauk Ścisłych Ministerstwa Edukacji Narodowej oraz Kolegium Rektorów w Łodzi. Był ponadto członkiem Komitetu Nauk Chemicznych PAN, członkiem Rady Naukowej Oddziału PAN w Łodzi, wiceprzewodniczącym Rady Naukowej Centrum Badań Molekularnych i Makromolekularnych PAN w Łodzi oraz przewodniczącym Rady Naukowej Instytutu Chemii Ogólnej Wydziału Farmacji Akademii Medycznej w Łodzi.

O Jego wysokim autorytecie w kraju i za granicą świadczy powierzenie Mu w latach 1991?1994 koordynacji trzech dużych programów europejskich: TEMPUS JEP-2131 z dziedziny chemii, z udziałem 21 partnerów zagranicznych; COST w zakresie badań chemii połączeń fosforoorganicznych o potencjalnej aktywności biologicznej (współtworzył grupę badawczą o nazwie Ecophos phosphoroorganic biololecules); COPERNICUS z udziałem ośrodków badawczych z Francji, Niemiec, Anglii, Włoch, Węgier, Izraela i Czech. Aktywność Profesora przejawiała się także w roli organizatora kilku ważnych konferencji naukowych krajowych i zagranicznych. W wyniku szerokiej współpracy naukowej zapraszany był do wielu liczących się w świecie ośrodków naukowych, m.in.: do Francji (Paris, Lyon, Montpellier, Nantes, Touluse), Niemiec (Giessen, Regensburg, Leipzig, Halle, Dusseldorf), Włoch (Milan, Torino, Catania), Hiszpanii (Madrid, Yittoria, Barcelona), Stanów Zjednoczonych, Finlandii, Rosji, Węgier, Maroka, Iraku, Wietnamu, Izraela. Uzyskał dwa stypendia DAAD, dwie misje naukowe do Francji i jedną do Włoch.

Dorobek naukowy Uczonego liczy155 pozycji, w tym 71 publikacji w zagranicznych czasopismach, 48 wydanych doniesień konferencyjnych, 37 patentów. Przyczynił się w istotny sposób do rozwoju chemii połączeń acetylenowych. Cennymi wynikami były syntezy pochodnych propargilowych antracenu i antrachinoli i wykrycie izomerii prototropowej. Osiągnięcia te na trwałe weszły do literatury chemicznej i są nadal licznie cytowane. Zespół Profesora opracował wiele syntez związków cztero-, pięcio- i sześcioczłonowych zawierających takie heteroatomy, jak: azot, siarka, tlen i fosfor, a także nowe syntezy i zbadał też właściwości rodników nitroksylowych pochodnych piperydyny, azolidyny oraz fosforoorganicznych.

Do pionierskich prac należy zaliczyć elektrosyntezę organiczną wielu ważnych połączeń organicznych. Ostatnie osiągnięcia obejmujące syntezy i stereochemię kwasów aminofosfonowych i fosfonawych fosforoorganicznych pochodnych furfuralu, fosforowych analogów aminokwasów, a szczególnie ferrocenowych pochodnych. Cholesterolowe i adenozynowe pochodne związki tej grupy badane są jako potencjalne środki ochrony roślin. Osiągnięcia te przyczyniły się do ugruntowania wiodącej pozycji Polski w tej dziedzinie, a Łodzi jako jednego z wiodących ośrodków chemii heteroorganicznej. W wyniku współpracy z przemysłem Profesor otrzymał szereg nowych barwników i zmodyfikował metody otrzymywania półproduktów.

Spory polityczne i walka o autonomię wyższych uczelni w latach 1980?1981 doprowadziły do najdłuższego w historii strajku studenckiego na UŁ. Rektor Romuald Skowroński wykazał ogromny talent negocjatora, opiekuna młodzieży oraz obrońcy materii i ducha uniwersytetu. Szczególnie teraz uczestnicy tych wydarzeń podkreślają prawość jego postępowania, zręczność w kierowaniu uczelnią i talenty dyplomatyczne. Profesor na trwałe wpisał się do historii Uniwersytetu Łódzkiego jako jedna z bardziej zasłużonych postaci w dotychczasowych dziejach uczelni.

Pochowany został 29 sierpnia w części katolickiej Starego Cmentarza w Łodzi przy ul. Ogrodowej.

Oprac.: (sb)

Zdjęcie:

Plik: Skowroński Romuald - foto