Profesor Jarosław Wierzbiński

30-04-2014

Postanowieniem Prezydenta RP z 12 listopada minionego roku tytuł naukowy profesora nauk humanistycznych otrzymał dr hab. Jarosław Wierzbiński z Wydziału Filologicznego Uniwersytetu Łódzkiego. Wręczenie aktu nominacji odbyło się 5 lutego w warszawskim Belwederze.


Profesor Jarosław Wierzbiński


Lingwista, związany przez całe życie zawodowe z Uniwersytetem Łódzkim. Urodzony 22 maja 1951 r. na Kresach w okręgu tarnopolskim. Podstawowy etap edukacji odbył w Lubniewicach. Maturę uzyskał w Gorzowie Wielkopolskim w roku 1971. Studia rusycystyczne (1971?1976) rozpoczął na Wydziale Filologicznym Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu i po I roku kontynuował je jako stypendysta Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego na Wydziale Filologii i Dziennikarstwa Uniwersytetu Rostowskiego.

Pracę magisterską o poetyce Cichego Donu Michaiła Szołochowa napisał pod kierunkiem prof. Nikołaja I. Głuszkowa, recenzentem była doc. Natalia G. Połtawcewa. Studia ukończył z wyróżnieniem wraz z rekomendacją na studia doktoranckie. Podjął je w Rostowie nad Donem w 1979 r. już jako pracownik ówczesnego Instytutu Filologii Rosyjskiej Uniwersytetu Łódzkiego.

Stopień naukowy doktora nauk humanistycznych otrzymał w roku 1984 na Uniwersytecie Rostowskim na podstawie rozprawy nt. Relacje antonimiczno-synonimiczne w leksyce (na materiale utworów Antona Czechowa), której promotorem była prof. Ludmiła A. Wwiedienskaja. Recenzentami w przewodzie byli: prof. Tomas G. Chazagierow, prof. Jelena I. Dibrowa, doc. Walentyna J. Pastuchowa oraz Instytut Pedagogiczny w Taganrogu. Autoreferat pracy doktorskiej aprobatywnie opiniowali, m.in.: prof. Galina A. Zołotowa, prof. Lew A. Nowikow, prof. Wiera A. Iwanowa.

W 2000 r. uzyskał na Wydziale Filologicznym Uniwersytetu Łódzkiego stopień doktora habilitowanego na podstawie rozprawy nt. Stylistyczny fenomen języka artystycznego Michała Zoszczenki. Recenzentami w przewodzie byli: prof. Stanisław Kochman, prof. Stanisław Siatkowski i prof. Kazimierz Bajor. Za książkę habilitacyjną przyznano mu Nagrodę Rektora UŁ pierwszego stopnia. W roku 2003 otrzymał nominację na profesora nadzwyczajnego UŁ.

Recenzentami wniosku o nadanie tytułu naukowego profesora nauk humanistycznych byli: prof. Joanna Korzeniewska-Berczyńska, prof. Bożena Ostromęcka-Frączak, prof. Wojciech Chlebda, prof. Aleksy Awdiejew, którzy wysoko ocenili dorobek naukowy J. Wierzbińskiego. Rada Wydziału Filologicznego UŁ na posiedzeniu 22 lutego ubiegłego roku podjęła uchwałę w sprawie poparcia wniosku. Z uczelnią łódzką związany jest od roku 1976. Przeszedł tu wszystkie etapy kariery zawodowej i naukowej. Pracował jako asystent (1976?1983), starszy asystent (1983?1984), adiunkt (1984?1997), starszy wykładowca (1997?2000), adiunkt z habilitacją (2000?2003) oraz profesor nadzwyczajny UŁ (od 2003 r.). W okresie wieloletniej kariery uniwersyteckiej prowadził różne formy zajęć dydaktycznych: od ćwiczeń i konwersatoriów poprzez wykłady kursowe i monograficzne z zakresu: gramatyki opisowej języka rosyjskiego, wstępu do językoznawstwa, gramatyki historycznej języka rosyjskiego, historii rosyjskiego języka literackiego, lingwistyki tekstu, semantyki i stylistyki tekstu literackiego, współczesnej leksykologii i leksykografii rosyjskiej oraz praktycznej nauki języka rosyjskiego. W ostatnich latach w kręgu jego zadań dydaktycznych znalazły się głównie wykłady kursowe, seminaria magisterskie oraz seminarium doktorskie.

Od 2001 r. kierował Katedrą Językoznawstwa, a od roku 2013 ? po przekształceniu instytutu w jednostkę kierunkową ? Zakładem Językoznawstwa UŁ. Z jego inicjatywy i pod jego redakcją powstała w katedrze w cyklu Acta Uniwersitatis Lodziensis seria akademicka Folia Linguistica Rossica; dotychczas ukazało się dziewięć tomów, kolejny ? dziesiąty ? jest w opracowaniu.

Jego dorobek naukowy obejmuje ponad sto czterdzieści pozycji, w tym sześć druków zwartych: trzy monografie, skrypt i podręcznik oraz autoreferat, dwanaście książek redagowanych bądź współredagowanych, siedemdziesiąt pięć artykułów naukowych, osiem artykułów recenzyjnych oraz około trzydziestu innych opracowań, jak szkice, tezy, kilka komunikatów, sprawozdań, biogramów i sylwetek uczonych. Ma ponadto w swoim dorobku około dwudziestu prac przekładowych z języka polskiego na rosyjski i odwrotnie. Sporządził też piętnaście recenzji wydawniczych książek, które trafiły do druku.

Wśród publikacji czołowe miejsce zajmują książki monograficzne: wspomniane już studium lingwistyczne o idiolekcie M. Zoszczenki z uwzględnieniem kontekstu historyczno-literackiego i tła językowego epoki pt. Stylistyczny fenomen języka artystycznego Michała Zoszczenki ? Wydawnictwo UŁ, Łódź 1999; książka profesorska o ideologizacji języka epoki radzieckiej pt. Monumentalizacja języka w Rosji XX wieku (Eksplikacja diachroniczna paradygmatów naukowych) ? Wydawnictwo UŁ, Łódź 2012, będąca pierwszym w literaturze panoramicznym ujęciem ewolucji językowej w Rosji XX wieku na tle rewolucyjnych zmian społecznych i politycznych oraz najnowsza książka pt. Semantyka idiolektu Antoniego Czechowa (na materiale relacji antonimicznych i zjawisk pokrewnych) ? Primum Verbum, Łódź 2013. Praca ta egzemplifikuje obszerny materiał z zakresu języka osobniczego Czechowa.

W aspekcie dydaktyki akademickiej ważny jest skrypt do nauki języka rosyjskiego pt. Morfemika. Morfonologia. Słowotwórstwo (Wydawnictwo Studia Methodologica, Tarnopol 2009) oraz podręcznik pt. Semantyka słowa. Kategorie semantyki leksykalnej (Wydawnictwo Primum Verbum, Łódź 2011), w którym przedstawione zostały zagadnienia semazjologii, polisemii, homonimii, paronimii, synonimii oraz antonimii w języku rosyjskim.

Zainteresowania badawcze J. Wierzbińskiego obejmują kilka zakresów tematycznych. Początkowo skupiały się na kwestiach związanych z poetyką utworów literackich Michaiła Szołochowa, czemu poświęcił pracę magisterską. Następnie specjalizował się w zakresie funkcjonowania kategorii semantyki leksykalnej w utworach literackich Antona Czechowa. Zainteresowania te zaowocowały rozprawą doktorską, w której zajął się, m.in., językowym ukształtowaniem utworów tego pisarza. Analizie poddał struktury semantyczne oraz wewnętrzną organizację wybranych utworów literackich Czechowa. W rezultacie zainteresowań lingwistyką tekstu przeprowadził kompleksową analizę języka osobniczego Michaiła Zoszczenki, co znalazło odzwierciedlenie w rozprawie habilitacyjnej. Książkę poprzedziła seria artykułów traktujących o języku utworów tego pisarza.

Z lingwistyką kulturową wiąże się następny obszar poszukiwań badawczych. W tym zakresie i w kontekście zagadnień metodologicznych istotne jest podejście kognitywistyczne. Kwestia ta znajduje odzwierciedlenie w opracowaniach poświęconych wybranym konceptom językowego obrazu świata w porównaniu z materiałem języka polskiego. Podejście kognitywistyczne rzutuje również na kontynuowane badania tekstologiczne, mające ścisły związek z kryteriami tekstowości. Postrzegając tekst literacki jako tekst kultury, skupił się w kilku pracach na analizie intertekstowości.

Wiele uwagi poświęcił problematyce komunikatywno-funkcjonalnego opisu słownictwa. Przedmiotem badań są zarówno jednostki leksykalne normatywne, jak i szeroko rozumiane słownictwo potoczne. Z problematyką tą ściśle koresponduje aspekt leksykograficzny, który znajduje odzwierciedlenie w rozlicznych opracowaniach. Kilka prac studyjnych poświęcił problematyce paremiologicznej. Wielokrotnie podejmował badania w zakresie kluczowych kategorii semantyki leksykalnej, jak polisemia, antonimia i synonimia.

W ostatnich latach skupił się na zagadnieniach ideologizacji języka w porewolucyjnej Rosji oraz na dyskursie politycznym, co znajduje swój wyraz w cyklu artykułów, ale przede wszystkim w książce profesorskiej. Są to w zarysie główne obszary prowadzonych badań. Ich materiał jest zatem wielowarstwowy i poszerzający się o nowe kwestie badawcze. Obejmuje on zagadnienia z zakresu semantyki i stylistyki, językowej organizacji tekstu literackiego, funkcjonowania kategorii semantyki leksykalnej, stylu artystycznego. W nurcie jego zainteresowań naukowych znajduje się także rosyjski językowy obraz świata minionego stulecia, semantyka i stylistyka dyskursu politycznego, a także rozliczne kwestie z pogranicza lingwistyki i nauk kognitywnych, językoznawstwa kulturowego oraz pragmatyki lingwistycznej. Stały wątek badań stanowią również zagadnienia teoretyczno-metodologiczne.

Szeroka i poważna jest geografia naukowa jego publikacji. Ukazały się one zarówno w prestiżowym piśmiennictwie krajowym, jak też wydawnictwach periodycznych za granicą ? w Rosji, na Ukrainie, Białorusi, Litwie i Węgrzech, w Czechach, Bułgarii, Kirgizji, RFN, Hiszpanii i Stanach Zjednoczonych, m.in. w takich wydawnictwach, jak: Acta Universitatis Lodziensis. Folia Linguistica, Przegląd Rusycystyczny, Literatura na Świecie, Slavia Orientalis, Stylistyka, Literatura, Biuletyn Slawistyczny, Slavica Quinqueecclesiensia (Węgry), Bołgarskaja rusistika (Bułgaria), Foreign Language Teaching Journal/Czużdojezikowo obuczenije (Bułgaria), Beiträge zur Slavistik (Niemcy), Russian Language Journal/Russkij jazyk (USA), Kritikon Litterarum (Niemcy), Respectus Philologicus (Litwa). Artykuły ukazały się również w zbiorach materiałów konferencyjnych opublikowanych, m.in., w Warszawie, Gdańsku, Sosnowcu, Krakowie, Łodzi, Grodnie, Moskwie, Rostowie nad Donem, Kijowie, Szawle, Magdeburgu, Granadzie, Ołomuńcu, Wielkim Tyrnowie.

Wypromował ponad sześćdziesięciu magistrów filologii rosyjskiej. Kieruje kolejnymi pracami magisterskimi. Ma swój udział w kształceniu kadry naukowej, uczestnicząc w sześciu przewodach doktorskich: jako promotor (Wydział Filologiczny UŁ 2005) i wcześniej w roli p.o. promotor (Wydział Filologiczny UŁ 2002); czterokrotnie występował jako recenzent w przewodach doktorskich na różnych uczelniach (Uniwersytet Warszawski 2001; Uniwersytet Śląski 2003 i 2011; Uniwersytet Łódzki 2010). Dwukrotnie uczestniczył w przewodach habilitacyjnych jako recenzent dorobku naukowego i rozprawy (Uniwersytet Poznański 2007, Uniwersytet Śląski 2009).

Wyniki badań własnych wielokrotnie prezentował podczas pobytów studyjnych w Giessen i w Magdeburgu. Dwukrotnie otrzymał grant w Programie LLP ? Erasmus. W związku z realizacją tego programu wygłaszał wykłady na uczelniach partnerskich ? w Wielkim Tyrnowie i w Giessen. Wcześniej kilka razy skutecznie aplikował w sprawie grantu uczelnianego na badania własne lub zespołowe w związku z realizacją projektów naukowych w katedrze. Uczestniczył z referatami w ponad czterdziestu międzynarodowych konferencjach i sympozjach naukowych w kraju i za granicą. Wielokrotnie przewodniczył obradom plenarnym, bądź prezentował na nich referaty. Brał udział w komitetach naukowych i organizacyjnych konferencji międzynarodowych.

Ma również na swoim koncie organizację i współorganizację cyklicznych konferencji naukowych poświęconych zagadnieniom tekstologicznym, szeroko rozumianej problematyce z zakresu semantyki i stylistyki tekstu. W tym cyklu odbyły się dotychczas cztery edycje: w latach 2003, 2006, 2008 i 2011, z licznym udziałem slawistów z ośrodków krajowych oraz badaczy z: Rosji, Ukrainy, Białorusi, Kazachstanu, Kirgizji, Litwy, Węgier, Niemiec. Pokłosiem konferencji jest pięć monografii zbiorowych.

Regularnie współpracuje z instytucjami naukowymi w kraju oraz ze slawistami w Moskwie, Kazaniu, Wołgogradzie, Rostowie nad Donem, Kijowie, Wilnie, Sofii, Wielkim Tyrnowie, Magdeburgu i Giessen. Współpraca z tym ostatnim ośrodkiem zaowocowała, przykładowo, realizacją kilku tematów badawczych. Jej wymiernym efektem są dwie współredagowane pozycje opublikowane w prestiżowej europejskiej serii wydawniczej Beiträge zur Slavistik w znanej oficynie Peter Lang Verlag: t. XXXIX: Textsemantik und Textstilistik 1999 oraz t. XLVII: Slovo v tekste, perevode i slovare 2002. We współpracy z Instytutem Slawistyki w Giessen opracował również dwie edycje prac w serii akademickiej Acta Universitatis Lodziensis. Folia Linguistica Rossica: z. 3: Semantyka i pragmatyka tekstu, 2007 (współredaktor: M. Wingender) i z. 6: Język ? komunikacja międzykulturowa ? tekst i jego interpretacja, 2010 (współredaktor: T. Daiber).

Sprawował różne funkcje, niektóre z nich pełni również obecnie: kierownika Zakładu Lingwistyki Stosowanej (1999?2005); kierownika Zawodowych Rusycystycznych Studiów Licencjackich z Elementami Ukrainistyki (2000?2005); kierownika Katedry Językoznawstwa (2001?2013), a po zmianach strukturalnych ? kierownika Zakładu Językoznawstwa (od 2013); prodziekana Wydziału Filologicznego (dwie kadencje: 2005?2008 i 2008?2012); dyrektora Instytutu Rusycystyki (od 2012).

Jest członkiem krajowych i międzynarodowych organizacji naukowych. Należy do Łódzkiego Towarzystwa Naukowego oraz Polskiego Towarzystwa Rusycystycznego. Uczestniczy w pracach ? powołanego w roku 2012 roku na Uniwersytecie Łódzkim ? Międzynarodowego Centrum Badań Wschodnioeuropejskich.

Za osiągnięcia naukowe, dydaktyczne oraz organizacyjne przyznano mu odznaczenia: państwowe, resortowe, a także kilka wyróżnień rektora UŁ i odznaczeń uczelnianych ? Medal Komisji Edukacji Narodowej (2008); Medal Złoty za Długoletnią Służbę (2010); nagrody rektora UŁ: dydaktyczne (1991, 2012); naukowe (1997, 1999, 2000, 2003, 2006, 2013); odznaczenia uczelniane: Złota Odznaka UŁ (1997), Medal Uniwersytet Łódzki w Służbie Społeczeństwu i Nauce (2002), Medal 30 lat Partnerstwa Uniwersytet Łódzki Justus-Liebig-Universität Giessen (2008).

Oprac.: (sb)