Osiemdziesiąt lat tradycji

05-01-2017

Łódzkie Towarzystwo Naukowe obchodzi jubileusz osiemdziesięciolecia. Z tej okazji w dniach 17-18 listopada przygotowano okolicznościowe obchody, które miały pokazać dotychczasowy dorobek ŁTN i uświetnić rocznicę powstania towarzystwa.

W siedzibie towarzystwa 18 listopada odbyła się sesja jubileuszowa, którą otworzył prof. Antoni Różalski, prezes ŁTN. Uroczystości towarzyszyło wręczenie nominacji nowym członkom Łódzkiego Towarzystwa Naukowego. Aktu tego dokonała prof. Wanda M. Krajewska, sekretarz generalny ŁTN. Odbyła się też prezentacja wydawnictw towarzystwa: Pokolenia naukowców. Tradycje rodzinne (prof. Kazimierz Jędrzejewski, wiceprezes ŁTN), Moja droga do nauki (prof. Maciej Pawlik, członek Komisji Rewizyjnej ŁTN). Działalność poszczególnych wydziałów towarzystwa przedstawili ich przewodniczący. Wystawę prac plastycznych członków ŁTN w sali koncertowej łódzkiej Akademii Muzycznej otworzył prof. Ryszard Hunger. Tam też po wystąpieniu prezesa ŁTN odbył się koncert, podczas którego wykonana została V Symfonia d-moll Dymitra Szostakowicza. Koncert zakończył uroczystości jubileuszowe.

Dzień wcześniej, 17 listopada, w Bibliotece Uniwersytetu Łódzkiego otwarta została wystawa obrazująca dorobek Wydawnictwa Łódzkiego Towarzystwa Naukowego. Prezentowała ona, w układzie chronologicznym, liczne dokonania naukowe i popularyzatorskie członków ŁTN w ciągu niemal całego okresu jego działalności. Eksponowane były: czasopisma, serie wydawnicze, m.in., Sylwetki Łódzkich Uczonych, Szlakami Nauki, Łódzkie Szkoły Naukowe; publikacje –

związane z działalnością towarzystwa, pamiętnikarskie, o Łodzi i regionie, albumy, słowniki i inne. Na wystawie znalazły się też zdjęcia i dokumenty dotyczące historii ŁTN, łącznie z jego aktem założycielskim z roku 1936, kiedy to nosiło ono jeszcze nazwę Towarzystwa Przyjaciół Nauk (do 1946 r.).

x x x

Jak wynika z zapisów na stronie internetowej ŁTN: (…) założone zostało ono przez grupę 27 mieszkańców Łodzi, którzy reprezentowali cały przekrój narodowościowy i wyznaniowy ówczesnej inteligencji miasta. Byli wśród nich, m.in.: prof. Teodor Vieweger, ówczesny rektor Wolnej Wszechnicy Polskiej Oddział w Łodzi; Kazimierz Tomczak, biskup rzymsko-katolicki; Henryk Berkowicz, dyrektor Związku Przemysłu Włókienniczego w Państwie Polskim; Aleksander Heiman-Jarecki, senator i przemysłowiec; Stefania Kuropatwińska, dyrektor wzorcowego Państwowego Seminarium Nauczycielskiego Żeńskiego w Zgierzu; Zygmunt Lorentz, prezes Oddziału Łódzkiego Polskiego Towarzystwa Historycznego; Stefania Skwarczyńska, polonista teoretyk i historyk literatury i inni. Towarzystwo zgodnie z intencjami jego założycieli miało mieć charakter ogólny, integrujący wszystkie osoby i instytucje związane lub popierające naukę. Miało to szczególne znaczenie dla budowania w Łodzi – mieście, w którym dopiero tworzyło się szkolnictwo wyższe (Oddział Łódzkiej Wolnej Wszechnicy Polskiej) – środowiska naukowego mającego podejmować szerokie badania nad zaniedbanym pod tym względem obszarem Łodzi i regionu. W okresie międzywojennym działalność towarzystwa skupiała się w dwóch sekcjach: Nauk Humanistycznych i Nauk Matematyczno-Przyrodniczych i miała głównie charakter zebrań naukowych i odczytów popularnonaukowych.

W okresie okupacji, w latach 1939–1945, TPN musiało zawiesić swą działalność. Wznowiło ją już w lutym 1945 r., czyli zaraz po wyzwoleniu miasta, w zupełnie nowej już sytuacji. Łódź, nie zniszczona podczas działań wojennych, przez kilka lat była miastem, w którym znalazło mieszkanie i pracę wiele pracowników naukowych, zwłaszcza z Warszawy, Lwowa, Wilna, ale również Poznania i Krakowa. W roku 1945 powołane zostały do życia dwie największe do dziś uczelnie miasta, Uniwersytet Łódzki i Politechnika Łódzka, działało tu również okresowo kilkanaście różnych szkół wyższych lub filii uczelni z innych miast.

W budowania środowiska akademickiego Łodzi w nowej rzeczywistości, bardzo ważną rolę odegrało towarzystwo, które stało się miejscem spotkań i dyskusji wielu przybyłych do Łodzi profesorów, wpierw na temat charakteru i profilu szkolnictwa wyższego, a następnie konieczności podjęcia systematycznych badań naukowych. Ten drugi nurt myślenia doprowadził w krótkim czasie do zmiany nie tylko nazwy, ale również charakteru działalności TPN, które począwszy od roku 1946, już jako Łódzkie Towarzystwo Naukowe, koncentrowało swą działalność wokół trzech głównych nurtów; działalności wydawniczej, badań naukowych, głównie nad regionem środkowej Polski oraz upowszechnianiu nauki. Szczególny wysiłek włożono w uruchomienie wydawnictwa ŁTN, które stało się w pierwszym okresie tworzenia łódzkiego ośrodka akademickiego ważnym elementem integrującym środowisko naukowe Łodzi, a zarazem dużą szansą na prezentowanie i upublicznianie jego dorobku naukowego.

W całym okresie powojennym ŁTN uruchomiło jedenaście wydawnictw ciągłych, które mimo okresowych trudności publikowane są do dziś. Najstarszym wydawnictwem towarzystwa są "Sprawozdania z Czynności i Posiedzeń Naukowych", które w zmienionej formie jest kontynuacją pracy "Towarzystwo Przyjaciół Nauki w Łodzi 19.XI.1936 – 31.III.1939" opublikowanej w roku 1939 (…).

Zgodnie ze swoimi celami towarzystwo prowadziło niemal do końca lat osiemdziesiątych szeroką działalność w zakresie upowszechniania nauki W tym celu utworzono w 1953 r. Komisję Popularyzacji Wiedzy, która w roku 1964 przekształciła się w Komisję Upowszechnienia Nauki. Działalność tych komisji polegała na organizacji cyklu odczytów z zakresu tematyki prawniczej, społecznej, historycznej, przyrodniczej, lekarskiej oraz literatury pięknej i sztuk pięknych. Odczyty wygłaszano zarówno w środowiskach szkolnych jak i w zakładach pracy Łodzi i całego województwa łódzkiego. Łącznie działalność upowszechniania i popularyzacji nauki zaowocowała przygotowaniem i wygłoszeniem przez członków Towarzystwa ponad tysiąca odczytów (…).

Pałacyk przy ul. Marii Skłodowskiej-Curie 11, siedziba Łódzkiego Towarzystwa Naukowego

Pałacyk przy ul. Marii Skłodowskiej-Curie 11, siedziba Łódzkiego Towarzystwa Naukowego

Fot. ŁTN

Zmiany społeczno- polityczne jakie dokonały się w Polsce na przełomie lat osiemdziesiątych i dziewięćdziesiątych miały ogromny wpływ na działalność Łódzkiego Towarzystwa Naukowego, wymuszając konieczność przynajmniej częściowej zmiany charakteru i formy jego działalności. Zaprzestanie finansowania działalności towarzystwa przez PAN i nowy sposób organizacji nauki w Polsce (Komitet Badań Naukowych), który pominął finansowanie działalności statutowej towarzystw naukowych, postawił ŁTN w bardzo trudnej sytuacji. Nie bez znaczenia jest też postępujący w Polsce proces komercjalizacji nauki i wolny rynek pracy, który absorbuje bez reszty czas wielu naukowców zatrudnionych często na kilku etatach.

Oprac.: (sb)