Profesor Zygmunt Maksymiuk

05-01-2017

Urodził się 29 lipca 1932 r. w Huszlewie na Podlasiu (obecnie powiat łosicki, woj. mazowieckie), gdzie rodzice Józef i Teofila z domu Adamowska posiadali gospodarstwo rolne. W roku 1945 ukończył tam szkołę powszechną. Po maturze, uzyskanej w 1950 r. w Liceum Pedagogicznym w Leśnej Podlaskiej, przeniósł się do Łodzi i podjął studia geograficzne na Wydziale Matematyczno-Przyrodniczym Uniwersytetu Łódzkiego.

Fot. archiwum Kroniki

Jeszcze przed ukończeniem studiów, bo w roku 1954, rozpoczął pracę zawodową na stanowisku laboranta w Katedrze Geologii tegoż wydziału, kierowanej przez prof. Józefa Gołąba. Pracując już zawodowo, w marcu 1955 r., ukończył studia geograficzne na UŁ obroną pracy magisterskiej nt. Geomorfologia doliny Czarnawki. Jej promotorem był prof. Jan Dylik. Tej samej wiosny objął stanowisko asystenta dydaktyczno-naukowego w Zakładzie Geografii Fizycznej II Uniwersytetu Łódzkiego kierowanym przez prof. Stanisława Pietkiewicza.

W roku 1960 został zatrudniony na stanowisku starszego asystenta w nowo utworzonym Zakładzie Meteorologii, Klimatologii i Hydrografii UŁ kierowanym przez prof. Stanisława Zycha. W tym czasie powstaje jego praca doktorska nt. Hydrografia dorzecza Grabi, będąca pierwszą, tak obszerną i ważną, monografią hydrologiczną powstałą w łódzkim ośrodku naukowym. Promotorem w przewodzie był prof. S. Zych. W 1966 r., na istniejącym już wówczas Wydziale Biologii i Nauk o Ziemi UŁ, praca ta zostaje obroniona; recenzentami w przewodzie doktorskim byli: prof. Kazimierz Łomniewski i prof. Stanisław Pietkiewicz. Do roku 1981 pracuje we wspomnianym wyżej zakładzie na stanowisku adiunkta.

Intensywne i wielokierunkowe badania hydrologiczne i hydrogeologiczne prowadzone przez niego w środkowej Polsce owocują kolejną obszerną monografią naukową pt. Formy alimentacji rzek i ich rola w bilansie wodnym na przykładzie dorzecza Widawki. Praca ta zostaje przedstawiona jako rozprawa habilitacyjna. Przewód habilitacyjny kończy się w 1980 r. nadaniem Z. Maksymiukowi stopnia naukowego doktora habilitowanego. Recenzentami jego dorobku byli: doc. Tadeusz Krzemiński, prof. Zbigniew Pasławski oraz prof. Michał Żurawski. W roku 1981 ówczesny minister szkolnictwa wyższego, nauki i techniki powołuje dr. hab. Z. Maksymiuka stanowisko docenta, a w 1990 r. na podstawie uchwały Senatu UŁ obejmuje on stanowisko profesora nadzwyczajnego UŁ.

W okresie pracy zawodowej na Uniwersytecie Łódzkim pełnił liczne funkcje administracyjne. Od 1981 do 1985 był kierownikiem Zakładu Meteorologii, Klimatologii i Hydrografii, a później, do czasu przejścia na emeryturę w roku 2002, kierował nowo powstałym Zakładem Hydrologii i Gospodarki Wodnej. W latach 1987–1990 był równocześnie kuratorem Zakładu Dydaktyki Geografii i Krajoznawstwa UŁ. Od 1982 do 1990 r. pełnił też funkcję zastępcy dyrektora Instytutu Geografii Fizycznej i Kształtowania Środowiska, a w latach 1988–1989, dyrektora tegoż instytutu.

Publikowany dorobek naukowy profesora jest bardzo różnorodny i liczy 131 pozycji. Są w nim opracowania indywidualne i zespołowe: monografie, podręczniki, artykuły i komunikaty naukowe oraz mapy. Uzupełnia go około pięćdziesięciu prac niepublikowanych, w tym: opinie, raporty z badań, recenzje wydawnicze i inne. W jego dorobku wyodrębniają się trzy nurty badawcze: kartografia hydrograficzna, dynamika i bilansowanie zasobów wodnych oraz wpływ antropopresji na stosunki, zjawiska i obiekty wodne.

Prace badawcze polegające na kartowaniu hydrograficznym i bazującej na nim analizie stosunków wodnych w różnych regionach Polski są charakterystyczne dla pierwszego etapu działalności naukowej profesora. W kilku przypadkach miały one charakter pionierski. Metody i procedury wypracowane przez niego w toku powstawania pierwszej w Polsce mapy hydrograficznej w skali 1 : 50 000 (arkusz Mońki; 1958) były nie tylko wzorem dla późniejszych badaczy rozpoznających środowisko wodne ówczesnej Polski, lecz także stały się podstawą opracowania pierwszych instrukcji sporządzania map hydrograficznych Polski w skali 1 : 50 000 i 1 : 500 000 oraz mapy wód naziemnych ówczesnego województwa białostockiego.

Analizy dynamiki wód powierzchniowych i podziemnych oraz prace syntetyczne w zakresie metod bilansowania zasobów wodnych stanowią drugi nurt dorobku profesora i zawierają jego najważniejsze osiągnięcia naukowe. Zaproponowane w rozprawie doktorskiej i rozwinięte później w pracy habilitacyjnej rozwiązania, polegające na całościowym badaniu obiegu wody oraz bilansu i stosunków wodnych zlewni w świetle i przy uwzględnieniu pozostałych elementów środowiska geograficznego, były na ówczesne czasy nowatorskie metodycznie i merytorycznie. Obie te prace przez długie lata były wzorem dla wielu autorów monografii hydrologicznych zlewni rzecznych.

Badania wpływu antropopresji na stosunki wodne rozpoczął bardzo wcześnie, bo już w latach sześćdziesiątych XX w., udanie próbując zrekonstruować środowisko wodne okolic Łęczycy w okresie wczesnośredniowiecznego osadnictwa. Dużym osiągnięciem profesora było też zgromadzenie wokół siebie zespołu, który na przełomie lat osiemdziesiątych i dziewięćdziesiątych przeprowadził szeroko zakrojone badania wpływu górnictwa odkrywkowego na stosunki wodne w rejonie powstającej wówczas KWB Bełchatów. Wykonano je na podstawie własnej sieci obserwacyjno-pomiarowej założonej w zlewni badawczej. Analizy te doprowadziły nie tylko do precyzyjnego rozpoznania wpływu rozwijającego się leja depresyjnego kopalni na lokalne stosunki wodne, lecz także do kilku korekt metodycznych i formalnych, o które zostały wzbogacone istniejące wtedy procedury bilansowania zasobów wodnych w zlewniach funkcjonujących w warunkach intensywnego odwodnienia.

Praca dydaktyczna uczonego była związana niemal wyłącznie z Uniwersytetem Łódzkim, choć okazjonalnie miał również wykłady w Wyższej Szkole Pedagogicznej w Kielcach, a po przejściu na emeryturę – w Wyższej Szkole Humanistyczno-Ekonomicznej w Skierniewicach. Do roku 1966 profesor prowadził różnego rodzaju ćwiczenia kameralne i terenowe, głównie z hydrologii i geografii fizycznej. Bardzo szybko, bo tuż po uzyskaniu stopnia doktora, powierzono mu również prowadzenie wykładów i seminariów, w tym wykładu kursowego z hydrologii i oceanologii, oraz seminarium na specjalności hydrologia
i gospodarka wodna utworzonej z jego inicjatywy na Wydziale Biologii i Nauk o Ziemi UŁ.
W latach 1982–1985 zaproszono profesora do pracy w Zespole Programów Szkolnych przy Ministerstwie Oświaty i Wychowania.

W latach pracy zawodowej wypromował dwóch doktorów (jeden z nich jest dziś profesorem tytularnym), 88 magistrów geografii w zakresie hydrologii oraz trzech licencjatów. Był również recenzentem pięciu prac doktorskich z hydrologii i opiniował dorobek kandydata do tytułu profesorskiego.

Kariera zawodowa, naukowa oraz liczne funkcje pełnione na Uniwersytecie Łódzkim nigdy nie przeszkadzały profesorowi w działalności społecznej. Od 1954 r. do dziś jest członkiem Polskiego Towarzystwa Geograficznego, a w latach 1969–1974 oraz 1984–1987 był członkiem Zarządu Oddziału Łódzkiego PTG. Od roku 1972 do 2002 zasiadał również w Komisji Hydrograficznej (obecnie Hydrologicznej) PTG. W 1964 r., wspólnie z prof. Stanisławem Zychem i dr Alicją Zawadzką, powołał też do życia Oddział Łódzki Polskiego Towarzystwa Geofizycznego. W latach 1975–1978 pełnił w nim funkcję wiceprzewodniczącego, a w latach 1978–1983 przewodniczącego oddziału. W roku 1988 został przyjęty w poczet Łódzkiego Towarzystwa Naukowego. W kadencji 1991–1993 powierzona mu została funkcja sekretarza Wydziału III Nauk Matematyczno-Przyrodniczych, a w latach 1994–1996 przewodniczącego Wydziału III ŁTN. W roku 2001 został przewodniczącym Komisji Geograficznej Wydziału III Nauk Matematyczno-Przyrodniczych i funkcję tę pełnił do 2007 r.

Za swoją działalność naukową, dydaktyczną i społeczną został uhonorowany licznymi nagrodami i odznaczeniami: Złotą Odznakę UŁ (1974), Złotym Krzyżem Zasługi (1976), Złotą Odznakę Polskiego Towarzystwa Geograficznego (1977), Srebrną Odznakę Zasłużony białostocczyźnie (1981), Medalem Uniwersytet Łódzki w Służbie Społeczeństwu i Nauce (1985), Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (1986), Honorową Odznaką m. Łodzi (1989), Srebrną Odznaką Za Zasługi dla Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej (1989), Medalem Komisji Edukacji Narodowej (1993), Medalem 50-lecia Uniwersytetu Łódzkiego (1995), Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski (2002), Odznaką za 50-letnią przynależność do ZNP, przyznaną za szczególne zasługi dla Związku Nauczycielstwa Polskiego (2005). Spośród licznych nagród naukowych i wyróżnień profesor ceni sobie najbardziej: nagrodę indywidualną III stopnia Ministra Oświaty i Szkolnictwa Wyższego (1971), indywidualną III stopnia Polskiego Towarzystwa Geofizycznego (1980), indywidualną III stopnia Rektora UŁ (1980), indywidualną III stopnia Ministra Nauki Szkolnictwa Wyższego i Techniki (1981), indywidualną Sekretarza Naukowego Polskiej Akademii Nauk (1981) oraz indywidualną I stopnia Rektora UŁ (1990).

Oprac.: Paweł Jokiel