Profesor Stanisława Borkowska

05-01-2017

Urodziła się 26 grudnia 1939 r. we wsi Retki, położonej obecnie w gminie Zduny w powiecie łowickim, w rodzinie Anyszków – Jana i Anastazji z domu Stańczyk, właścicieli kilkuhektarowego gospodarstwa rolnego. W roku 1945, w wieku niespełna sześciu lat, poszła do czteroklasowej szkoły podstawowej w rodzinnej miejscowości, a następnie kontynuowała naukę w odległej o cztery kilometry Powszechnej Szkole Podstawowej w Zdunach. Liceum Ogólnokształcące w Dąbrowie Zduńskiej ukończyła w 1956 r. otrzymując dyplom uznania za dobre i bardzo dobre wyniki w nauce.

Fot. archiwum Kroniki

W tym samym roku rozpoczęła studia w Wyższej Szkole Ekonomicznej w Łodzi, najpierw na Wydziale Finansów, a po jego likwidacji – na Wydziale Przemysłu. Stopień magistra ekonomii uzyskała w Wyższej Szkole Ekonomicznej po obronie pracy magisterskiej nt. Kredytowanie przedsiębiorstwa przemysłowego. Pracę naukowo-dydaktyczną na Wydziale Ekonomicznym Uniwersytetu Łódzkiego jako asystent w Katedrze Ekonomiki Przedsiębiorstwa rozpoczęła 1 października 1961 r. W tym samym roku zawarła związek małżeński z Marianem Borkowskim; jest matką dwóch synów – Rafała Mikołaja i Krzysztofa Mariusza.

Od początku swej kariery naukowej interesowała się zagadnieniami motywowania do pracy i w tej dziedzinie 28 listopada 1966 r., na podstawie rozprawy przygotowanej pod kierunkiem doc. Brunona Kelera, nt. Współdziałanie nakazów i zespołowych bodźców materialnych w przemyśle bawełnianym w 20-leciu Polski Ludowej, uzyskała na UŁ stopień doktora nauk ekonomicznych.

Na stanowisko adiunkta w Zakładzie Ekonomiki Przedsiębiorstwa i Analizy Ekonomicznej Instytutu Organizacji i Zarządzania na Wydziale Ekonomiczno-Socjologicznym UŁ awansowała 1 października 1970 r. Jej kariera naukowa nadal przebiegała bardzo szybko, bo po upływie niespełna pięciu lat od doktoratu, 26 czerwca 1971 r., uzyskała stopień doktora habilitowanego nauk ekonomicznych w zakresie ekonomiki i organizacji przedsiębiorstwa na podstawie rozprawy habilitacyjnej Nakazy i bodźce a model przedsiębiorstwa.

Szczególnym rokiem w biografii uczonej, a także Wydziału Ekonomiczno-Socjologicznego UŁ, był rok 1977, gdyż dzięki jej inicjatywie został powołany Zakład Ekonomiki Pracy, przekształcony następnie w Katedrę Pracy i Polityki Społecznej, skonfederowaną w strukturze Instytutu Ekonomik Stosowanych i Informatyki. Profesor kierowała katedrą aż do 30 września 2010 r. W latach 1991–1999 kierowała ponadto Ośrodkiem Naukowo-Badawczym Ekonomiki Pracy i Stosunków Przemysłowych powołanym z jej inicjatywy na Uniwersytecie Łódzkim.

W 1982 r. minister nauki, szkolnictwa wyższego i techniki mianował Stanisławę Borkowską na stanowisko profesora na Uniwersytecie Łódzkim. Tytuł profesora zwyczajnego otrzymała uchwałą Rady Państwa w 1987 r. Jej kariera naukowo-dydaktyczna na Uniwersytecie Łódzkim zakończyła się 30 września 2011 r. po pięćdziesięciu latach pracy

Podejmowała w swojej pracy naukowej trudne problemy o charakterze interdyscyplinarnym, jednocześnie kluczowe dla usprawnienia systemu zarządzania przedsiębiorstwami zarówno w gospodarce centralnie planowanej, jak i rynkowej. Jest niekwestionowanym autorytetem naukowym w obszarze zarządzania zasobami ludzkimi. Od samego początku swych badań naukowych podkreślała konieczność systemowego i kompleksowego doskonalenia procesów kierowania ludźmi. Walorem jej działalności naukowo-badawczej jest umiejętne łączenie wątków naukowych z potrzebami praktyki gospodarczej. Przykładem jest koncepcja wartościowania pracy w polskiej gospodarce, którą zajmowała się w latach osiemdziesiątych XX w. oraz wkład w opracowanie metody UMEWAP-87, przekształconej w późniejszym okresie w UMEWAP-95.

Początki jej zainteresowań naukowych koncentrowały się wokół badań nad skutecznym wykorzystaniem bodźców w ścisłym współdziałaniu z nakazami w zarządzaniu przedsiębiorstwami socjalistycznymi. Odnosiła się krytycznie do polityki płac w Polsce w latach siedemdziesiątych i osiemdziesiątych XX w., wskazując, iż utrzymywanie przez dłuższy czas sztywnych zasadniczych stawek płac, gdy następują zmiany w poziomie kosztów utrzymania pociąga za sobą osłabienie ich motywacyjnej funkcji. Duże znaczenie w rozwoju nauk o pracy ma jej prekursorski wkład w rozwój systemów motywowania, w tym wynagradzania zarówno od strony teoretycznej, jak i praktycznej. Na szczególną uwagę zasługuje książka System motywowania w przedsiębiorstwie z 1985 r. (PWN, uhonorowana nagrodą indywidualną I stopnia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego), która ze względu na nowatorstwo teoretyczne, nowoczesność koncepcji, krytycyzm wobec rzeczywistości, kompleksowość i interdyscyplinarność podejścia do procesu motywowania nie straciła na aktualności – nadal odwołują się do niej współcześni naukowcy.

Jej znaczący wkład w rozwój wiedzy na temat zarządzania zasobami ludzkimi stanowią publikacje poświęcone strategiom i systemom wynagrodzeń, takie jak: Zespołowe i grupowe formy wynagradzania (PWE, 1987), Negocjacje zbiorowe (PWE, 1997), Strategie wynagrodzeń (Oficyna Ekonomiczna, 2001), Skuteczne systemy wynagrodzeń – tworzenie i zastosowanie (Oficyna Ekonomiczna eWolters Kluwer business, 2012). Była także inicjatorką i redaktorką wielu prac zbiorowych poświęconych motywowaniu i wynagradzaniu: Metody oceny efektów pracy kierowniczej (PWE, 1983), Wynagrodzenie godziwe. Koncepcja i pomiar (IPiSS, 1999), Wynagrodzenia – praktyczne sposoby rozwiązywania problemów (Oficyna Ekonomiczna eWolters Kluwer business, 2012).

Profesor brała czynny udział w życiu społeczno-gospodarczym kraju jako ekspert i współtwórca zmian społeczno-gospodarczych, skąd czerpała inspiracje do tematów podejmowanych badań naukowych. Była, m.in., ekspertem Komisji Planowania przy Radzie Ministrów w latach 1973–1989 i członkiem Komisji Rządowej ds. Reformy Gospodarczej 1980–1989, a w 1984 r. – na wniosek ministra pracy, płac i spraw socjalnych została powołana na stanowisko podsekretarza stanu w tym ministerstwie, które zajmowała do końca roku 1989.

Łączyła pracę naukowo-dydaktyczną na Uniwersytecie Łódzkim z pracą naukowo-badawczą w Instytucie Pracy i Spraw Socjalnych w Warszawie, gdzie została zatrudniona 1997 r. i gdzie nadal pracuje jako kierownik Zakładu Zarządzania Zasobami Ludzkimi (od 2004 r.). W latach 1997–2002 była dyrektorem instytutu.

Wkład prof. Profesor w rozwój nauki to nie tylko publikacje własne i zbiorowe, krajowe i międzynarodowe projekty badawcze (była kierownikiem, koordynatorem i wykonawcą w co najmniej dziesięciu projektach), wystąpienia na konferencjach w kraju i za granicą, lecz także podjęcie dwóch cennych dla środowiska inicjatyw; powołanie dwumiesięcznika Zarządzanie Zasobami Ludzkimi, którego jest redaktorem naczelnym (wydawanego przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych od roku 2001) oraz ogłoszenie w 2000 r. cyklicznego konkursu Lider Zarządzania Zasobami Ludzkimi, adresowanego do organizacji rynkowych i pozarynkowych.

Jest osobą niezwykle aktywną w pracach towarzystw i organizacji naukowych. Godne podkreślenia jest jej wieloletnie zaangażowanie w pracach Polskiego Towarzystwa Ekonomicznego, gdzie wielokrotnie zasiadała we władzach centralnych. Znaczący jest wkład profesor w upowszechnienie wiedzy ekonomicznej wśród młodzieży szkolnej, m.in., sprawowała funkcję przewodniczącej Komitetu Głównego Olimpiady Wiedzy Ekonomicznej PTE.

W dorobku ponad 450 prac naukowych publikowanych w kraju i zagranicą, w tym ponad trzydzieści książek indywidualnych i zespołowych. Pod jej kierunkiem powstało łącznie jedenaście prac doktorskich, w tym jedna w języku angielskim. Rozwój dziedzin nauk o zarządzaniu i ekonomii, który dokonał się dzięki badaniom prof. Borkowskiej w obszarze gospodarowania kapitałem ludzkim, trwale zapisał się w dorobku polskiej nauki.

Jej osiągnięcia naukowe zostały docenione wieloma nagrodami resortowymi (sześciokrotnie otrzymała nagrody Ministerstwa Nauki, Szkolnictwa Wyższego i Techniki oraz Ministerstwa Edukacji Narodowej i Sportu), Polskiej Akademii Nauk (dwukrotnie przez komitety nauk PAN), Uniwersytetu Łódzkiego (dziewięciokrotnie). W uznaniu zasług w rozwoju nauk o pracy i polityce społecznej została odznaczona w roku 2002 Medalem im. Wacława Szuberta, a w 2007 r. otrzymała Nagrodę Prezesa PAN za osobisty wkład w kierowanie pracami Komitetu Nauk o Pracy i Polityce Społecznej PAN w latach 2003–2006.

Profesor została uhonorowana wysokimi odznaczeniami państwowymi, resortowymi i uczelnianymi: Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski (2001), Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski (1989), Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (1983), Medalem Komisji Edukacji Narodowej (1984), Medalem Uniwersytet Łódzki w Służbie Społeczeństwu i Nauce (1986), Medalem Universitatis Lodziensis Merentibus (2007).

Oprac.: Bogusława Urbaniak