Prawo pracy a prawo karne

11-07-2013

Na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu Łódzkiego 10 i 11 kwietnia odbyła się ogólnopolska konferencja naukowa nt. Prawo pracy w systemie prawa. Prawo pracy a prawo karne przygotowana przez Koło Naukowe Prawa Pracy UŁ.

Ideę poszukiwania powiązań pomiędzy prawem pracy a innymi gałęziami prawa zapoczątkował w roku 2011 ówczesny opiekun tego koła prof. Zbigniew Góral. Wtedy też zorganizowało ono pierwszą z cyklu konferencji Prawo pracy w systemie prawa, wówczas w nawiązaniu do prawa cywilnego.

Po uroczystym otwarciu kwietniowych obrad przez prezes koła Izabelę Florczak oraz prof. Z. Górala, rozpoczął się pierwszy z sześciu paneli. Zaprezentowano podczas niego referaty dotyczące stosunków społecznych z pogranicza prawa pracy i prawa karnego i pojęcia kary w prawie pracy. Dwa kolejne referaty wygłoszone przez adiunktów z Katedry Prawa Pracy UŁ dotyczyły znaczenia wyroku sądu karnego w postępowaniu cywilnym oraz przesłanek rozwiązania umowy o pracę w trybie natychmiastowym. Zwieńczeniem obrad pierwszego panelu była dyskusja, której główne wątki dotyczyły możliwości określenia oczywistości przestępstwa popełnionego przez pracownika oraz możliwości ustalenia stosunku pracy przez sąd karny.

W drugim panelu omówiono zagadnienia odpowiedzialności karnej za mobbing oraz zagadnienia mobbingu w stosunkach pracy. Druga część tego panelu dotyczyła zagadnień związanych z kontrolą pracowników. Poruszono także temat granic tajemnicy korespondencji elektronicznej pracownika. W związku z wagą poruszonej w panelu tematyki, dyskusja, stanowiąca jego kontynuację, była bardzo ożywiona. Rozważano możliwość wprowadzenia przestępstwa mobbingu do kodeksu karnego oraz definitywne odstąpienie od tworzenia przestępstwa rodzajowego, jakim jest obecnie mobbing. Wskazano, że zachowania mobbingowe mogą być karane na drodze karnej, na mocy obowiązujących przepisów prawa karnego (jako, na przykład, znęcanie).

Ostatni z paneli pierwszego dnia konferencji rozpoczął jego moderator, cytując Winstona Churchilla (Dobre wystąpienie powinno wyczerpać temat, nie słuchaczy), czym zdecydowanie ożywił nieco już zmęczone audytorium i zmobilizował prelegentki do dyscypliny czasowej. Referaty dotyczyły prawno-karnych aspektów ciężaru dowodu w prawie pracy, odpowiedzialności karnej skarbowej pracodawcy pełniącego funkcję płatnika, a także przestępstw prasowych i niekaralności jako wymogu selekcyjnego. Ostatni referat tego dnia dotyczył kary ograniczenia wolności w kontekście przepisów prawa pracy. Wśród innych, poruszanych podczas ostatniej tego dnia dyskusji, powrócił wątek oczywistości przestępstw popełnianych przez pracowników, które są podstawą rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia. Podkreślone zostało, że jedną z naczelnych zasad prawa karnego jest domniemanie niewinności, która doznaje ograniczenia właśnie w przypadku rozwiązania z pracownikiem stosunku pracy w trybie natychmiastowym z uwagi na popełnienie przez niego oczywistego przestępstwa.

Po wyczerpaniu tego wątku dyskusji oraz wątków pozostałych (m.in., problemu oceny nieskazitelności charakteru pracowników korpusu służby cywilnej, częstotliwości skazywania dziennikarzy za przestępstwa związane z wykonywaniem przez nich zawodu czy określeniem katalogu danych, o jakie pracodawca może wnioskować nawiązując stosunek pracy) organizatorzy oraz uczestnicy zakończyli pierwszy dzień obrad konferencyjnych.

Drugi dzień konferencji rozpoczął panel poświęcony zagadnieniom, takim jak: wynagrodzenie w zatrudnieniu penalnym, niedopełnienie obowiązku zapewnienia bezpieczeństwa i higieny pracy. Omówiono krąg podmiotów, które takie przestępstwo mogą popełnić oraz wskazano odpowiedzialność, jaką ponoszą. Następnie pojawiły się tematy: znamię nieumyślności w kontekście narażenia pracownika na niebezpieczeństwo utraty życia lub ciężkiego uszczerbku na zdrowiu oraz stosowanie trybów szczególnych w sprawach o przestępstwa przeciwko prawom osób wykonujących pracę zarobkową.

Ostatnim tematem w tym panelu było omówienie przestępstwa nadużycia zależności w miejscu pracy. Tę część konferencji zamknęła niezwykle burzliwa dyskusja dotycząca głównie dwóch wątków. Pierwszym była kwestia zatrudnienia penalnego. Głos zabrał prof. Stefan Lelental, karnista, twórca przepisów w tym zakresie. Poczynił tym samym uwagi dotyczące nie tylko samego pojęcia, ale również kwestii minimalnego wynagrodzenia za pracę oraz zapobiegania recydywie. Drugi z wątków dotyczył przepisów bhp, roli inspektora Państwowej Inspekcji Pracy i zaniedbań podczas kontroli. Dyskutanci szeroko omówili także podstawy odpowiedzialności karnej za przestępstwo nadużycia zależności w miejscu pracy, czyli molestowania seksualnego.

Drugi panel to zagadnienia związane ze stosunkiem pracy i instytucją tymczasowego aresztowania, warunków i form zatrudniania osób skazanych na karę pozbawienia wolności oraz kwestie kontroli w zakresie inspekcji pracy omówione przez przedstawiciela Okręgowego Inspektoratu Pracy w Krakowie. Tematem ostatniego referatu był zbieg sankcji publicznoprawnej z sankcją karną w świetle wyroków Trybunału Konstytucyjnego. W dyskusji powrócił temat utrudniania i udaremniania kontroli prowadzonej przez organa Państwowej Inspekcji Pracy oraz samej procedury prowadzenia kontroli.

Ostatni panel konferencji poświęcony był w dużej mierze przestępstwu złośliwego i uporczywego naruszania praw pracownika. Aż trzech prelegentów analizowało różne jego aspekty. Poruszono również temat odpowiedzialności porządkowej pracownika. Najwięcej emocji w dyskusji wzbudziły jednak prawnokarne aspekty strajku. Jednym z dyskutantów był prof. Witold Kulesza, karnista, który wyjaśnił, jaka jest rola strajku okupacyjnego, jak ewoluowały przepisy oraz jak powstawały w odniesieniu do realiów panujących w kraju dawniej i dziś. Dodał także, że jako interpretator przepisów dotyczących strajku okupacyjnego, występował w roli rzecznika strajkujących, podkreślając, że prowadzone przez uczestników konferencji teoretyczne rozważania są dla niego z tego względu ciekawym doświadczeniem. Pod koniec dyskusji poruszono jeszcze wątek prawa do lock-outu.

x x x

Konferencję należy zaliczyć do zdecydowanie udanych O jej ogólnopolskim charakterze świadczył fakt, że prelegentami byli przedstawiciele ośrodków akademickich z całego kraju. Wśród dyskutantów i innych uczestników obrad, również tych ?spoza branży?, słychać było głosy poparcia dla poglądów charakterystycznych dla przedstawicieli szkół prawa z różnych regionów Polski. O ile pierwszy dzień konferencji można ocenić jako bardziej związany z prawem (pracywistyczny), to tematy zaprezentowane dnia drugiego, zdecydowanie bardziej poruszały problemy bliższe karnistom.

Burzliwe dyskusje ciekawe były zarówno dla przedstawicieli nauki w zakresie prawa pracy, jak i prawa karnego. Prelekcje i rozmowy, także poza salą konferencyjną, pokazały, że obie dziedziny prawa wiele łączy, że jest szereg wątków, które budzą wątpliwości i inicjują kolejne rozważania na pograniczu prawa pracy i prawa karnego.

Konferencja potwierdziła, że idea poszukiwania powiązań między prawem pracy a innymi gałęziami prawa jest potrzebna i warto ją kontynuować. Z pewnością Koło Naukowe Prawa Pracy podejmie za rok wyzwanie zorganizowania kolejnej konferencji. Materiały podsumowujące dorobek minionej oraz zaprezentowane na niej referaty ukażą się w siódmym numerze Biuletynu Koła Naukowego Prawa Pracy.

Izabela Florczak Oktawia Staciewińska