Społeczeństwo, edukacja, gospodarka

11-07-2013

Profesor Jan Szczepański był wybitnym socjologiem, jednym z założycieli Uniwersytetu Łódzkiego i jego rektorem w latach 1952?1956, wiceprezesem Polskiej Akademii Nauk, dyrektorem Instytutu Filozofii i Socjologii PAN. Dzięki Jego inicjatywie utworzony został Wydział Ekonomiczno-Socjologiczny UŁ jako innowacyjne rozwiązanie dydaktyczne i naukowe

Na tym wydziale w dniach 18-19 kwietnia odbyła się ogólnopolska konferencja nt. Społeczeństwo, edukacja, gospodarka. W stulecie urodzin profesora Jana Szczepańskiego. Tematyka obrad poświęcona była, HYPERLINK "http://m.in/" \t "_blank" m.in.: współczesnym zagadnieniom socjologii gospodarki i przemysłu oraz problematyce zmian społecznych i rozwoju.

Uroczyste otwarcie konferencji połączone było z nadaniem Sali Rady Wydziału Ekonomiczno-Socjologicznego UŁ imienia Profesora Jana Szczepańskiego.

Problematykę obrad i istotę kolejnych dyskusji panelowych pierwszego dnia konferencji najlepiej odzwierciedlają ich przewodnie hasła: Profesor Jan Szczepański ? wizjoner i realista, Kształcenie socjologów i nauczanie socjologii, Polska i światowa socjologia w dobie postdyscyplinarności, Odmiany czasu teraźniejszego.

Natomiast drugi dzień obrad stał pod znakiem równolegle odbywających się sesji tematycznych obejmujących następującą tematykę: Wiedza i edukacja we współczesnym świecie, Zmiana społeczna i rozwój społeczny oraz Jednostka-społeczeństwo-konsumpcja, Współczesne problemy gospodarki i pracy, a także Metody badań społecznych.

Konferencja odbyła się pod honorowym patronatem: rektora Uniwersytetu Łódzkiego, wojewody łódzkiego, marszałka województwa łódzkiego, prezydenta Łodzi, prezesa Narodowego Banku Polskiego i prezesa Łódzkiego Towarzystwa Naukowego.

x x x

Jak wynika z artykułu pióra Jolanty Kulpińskiej, zamieszczonego w kolejnym zeszycie ŁTN z serii ?Sylwetki łódzkich uczonych?, poświęconego prof. Janowi Szczepańskiemu, uczony ten w latach 1966?1970 sprawował funkcję przewodniczącego Internatinal Socjological Association (ISA) ? Międzynarodowego Stowarzyszenia Socjologicznego. Wprowadzał socjologię polską w obieg światowy. Wiele książek i artykułów wydał poza granicami kraju, m.in.: we Francji, Stanach Zjednoczonych i Niemczech Zachodnich, gdzie opublikował studium o metodologii badań społecznych w niektórych pracach Karola Marksa i Fryderyka Engelsa (1952). Odegrało ono istotną rolę w dyskusjach nad potrzebą badań empirycznych i przyczyniło się do reaktywowania socjologii akademickiej w Związku Radzieckim.

O pozycji Profesora w nauce światowej świadczą doktoraty honorowe: Uniwersytetu im. J.E. Purkyniego w Brnie, Uniwersytetu R. Descartesa w Paryżu oraz członkostwa ? Fińskiej Akademii Nauk, American Academy of Arts and Sciences i National Academy of Education w USA.

Bibliografia publikacji Uczonego obejmuje ponad tysiąc pięćset pozycji. Niezależnie od prac stricte naukowych spod. Jego pióra wyszło wiele esejów i artykułów o charakterze publicystyki naukowej. Pisał jasno i z pasją. Umiejętnie prezentował trudne i drażliwe kwestie, zręcznie omijając ograniczenia, jakie w czasach PRL narzucała cenzura. W znaczącym stopniu przyczynił się do popularyzacji socjologii.

Wśród prac Profesora na szczególną uwagę zasługują podręczniki, zwłaszcza zaś ?Socjologia ? rozwój problematyki i metod?, pierwszy polski podręcznik historii socjologii a także ?Elementarne pojęcia socjologii?. Obydwie książki odegrały istotną rolę w dydaktyce i popularyzacji socjologii zarówno w Polsce, jak i innych krajach Europy Środkowowschodniej. Zostały one przetłumaczone na pięć języków. Uczony jest także autorem skryptu ?Techniki badań społecznych?, w którym omawia przede wszystkim tworzenie ankiet i sposób prowadzenia wywiadów socjologicznych. To pierwszy polski podręcznik metod ankietowych.

Ważne miejsce w zainteresowaniach badawczych Profesora zajmowała makrostruktura społeczna. Dociekał, co zmieniło się w strukturze społeczeństwa polskiego w porównaniu z okresem międzywojnia, jakie należy przyjąć kryteria zróżnicowania charakterystyczne dla społeczeństwa socjalistycznego, jakie pojawiają się nowe cechy kategorii społecznych wyróżnionych ze względu na pozycję w gospodarce czy polityce, związane także z rozwojem społeczeństwa przemysłowego i cywilizacji technicznej. Szczególną uwagę zwracał na inteligencję, jako warstwę społeczną wyróżnioną ze względu na miejsce w podziale pracy. Wyodrębniał kategorię intelektualistów ? twórców, ideologów, ekspertów oraz techników pracy umysłowej, pełniących funkcje wykonawcze, wymagające jednak kompetencji (wykształcenia).

Ważne miejsce w zainteresowaniach badawczych Profesora zajmowały procesy zachodzące na wsi. Dostrzegał rozpad tradycyjnego rolnictwa i tradycyjnej wsi pod wpływem industrializacji i zmiennej polityki państwa-partii. Przyszłość widział w odrodzeniu chłopskiej zaradności i autonomii, co zawarł, m.in., w pracy ?Chłopi i kultura chłopska w społeczeństwie polskim?.

Największym polem badawczym Uczonego były jednak problemy edukacji w wielowymiarowym charakterze. Można w nich dostrzec kontynuację polskiej tradycji Floriana Znanieckiego i Józefa Chałasińskiego, a także potrzebę refleksji nad własnym doświadczeniem, własną drogą życiową ? od ucznia wiejskiej szkoły po funkcję rektora uniwersytetu i przewodniczącego światowej organizacji uczonych.

Miał wielu uczniów, wśród nich ponad trzydziestu doktorantów. Oceniał dorobek wszystkich chyba docentów i profesorów socjologii średniego i starszego pokolenia w Polsce.

W poczuciu misji poznawał rzeczywistość po to, aby ją naprawiać. Jego krytyczne oceny, wieńczone diagnozami, adresowane były do władzy, ale i do społeczeństwa, przy równoczesnym poczuciu przynależności państwowej i racji stanu. Z tego punktu widzenia poddawał analizie instytucje i wadliwy system sprawowania władzy, nieszczędząc zarazem krytyki ?społeczeństwu?, jego partykularnie i anarchizująco nastawionym grupom.

S.B.