Amos Oz

11-07-2013

Urodził się w Jerozolimie w roku 1939 w rodzinie naukowców i nauczycieli, wywodzących się z radykalnych kręgów syjonistycznej prawicy, którzy przybyli do Izraela na początku lat trzydziestych z Rosji i Polski. W 1954 r. 15-letni wówczas chłopiec wyjechał z Jerozolimy, by osiedlić się w kibucu Hulda, gdzie ukończył szkołę średnią.

Jako dwudziestokilkulatek opublikował pierwsze opowiadania na łamach wiodącego kwartalnika literackiego Keshet. Decyzją rady kibucu posłano go do Jerozolimy, gdzie studiował filozofię i literaturę na Uniwersytecie Hebrajskim. Uzyskawszy licencjat, powrócił do Huldy, gdzie przez kolejnych dwadzieścia pięć lat dzielił swój czas między pisanie, rolnictwo i nauczanie w liceum.

Brał udział w walkach na froncie synajskim podczas wojny sześciodniowej w roku 1967 i na wzgórzach Golan podczas wojny Yom Kippur w październiku 1973.

W latach 1969?1970 wykładał gościnnie w Kolegium Świętego Krzyża w Oksfordzie. W roku 1975 i ponownie w 1990 był na Uniwersytecie Hebrajskim w Jerozolimie, zaś w latach 1984?1985 wraz z żoną i synem spędził rok w Colorado Springs College w USA. Od roku 1986 rodzina pisarza mieszka w Arad.

Od czasów debiutanckiego tomu opowiadań Tam, gdzie wyją szakale (1965) dorobek pisarza wzrósł obecnie do kilkunastu tomów prozy, powieści, opowiadań, esejów i publicystyki zarówno na tematy literackie, jak i poruszających problemy społeczno-polityczne. Nowe powieści rozchodzą się w ogromnych nakładach, a niektóre, jak choćby Mój Michał (1968) czy Opowieść o miłości i mroku (2002) uzyskują status dzieł kultowych. Poza działalnością pisarską Amos Oz zajmuje się edukacją, jest profesorem na Uniwersytecie Ben Guriona w Beer Sheva.

Od czasu wojny w 1967 r. opublikował liczne artykuły i eseje poświęcone problematyce konfliktu izraelsko-arabskiego, prowadząc przy tym kampanię na rzecz izraelsko-palestyńskiego kompromisu polegającego na uznaniu wzajemnych racji i koegzystencji Izraela i państwa palestyńskiego na Zachodnim Brzegu oraz w Strefie Gazy. Od roku 1967 roku jest jednym z czołowych działaczy izraelskiego ruchu pokojowego, a dzięki artykułom, esejom i działalności na arenie politycznej stał się jedną z najwybitniejszych postaci w Izraelu. Jego przemówienia i teksty publicystyczne ukazują się w licznych przekładach na całym świecie.

Pisarz od 1991 r. jest członkiem zwyczajnym Akademii Języka Hebrajskiego; laureatem licznych nagród w kraju i za granicą, przyznawanych zarówno za pracę literacką, jak i działalność społeczno-polityczną. Został uhonorowany, między innymi: niemiecką Friedenspreis, francuskim Krzyżem Kawalerskim Legii Honorowej, literacką Nagrodą Izraela, nagrodą Wolności Słowa Norweskiego Związku Pisarzy. Otrzymał także katalońską Premi Internacional Catalunya, nagrodę literacką Die Welt, nagrodę im. Goethego, nagrodę im. Primo Leviego za całokształt twórczości, nagrodę im. H. Heinego.

x x x

W wywiadzie udzielonym łódzkiemu dziennikarzowi Piotrowi Słowikowskiemu, a opublikowanym na łamach miesięcznika Midrasz, Amos Oz między innymi mówił: ?(?) znałem wielu ludzi pochodzących z Łodzi, włącznie z moimi przybranymi rodzicami ? państwem Huldai. Oni zaadaptowali mnie, gdy postanowiłem wieść samodzielne życie i dotarłem do kibucu Hulda. Byli nauczycielami w Łodzi. Wiele opowiadali o tym mieście, swoim pochodzeniu, dziejach rodziny. (?) Częścią procesu mojego wychowania był bunt przeciw światu moich rodziców. Zwłaszcza przeciw ojcu. W wieku 14 lat buntowałem się przeciw jego prawicowym, nacjonalistycznym poglądom politycznym. Obserwowałem różnych przyjaciół ojca i zacząłem dostrzegać fanatyków w różnych dziedzinach życia. Nie tylko w polityce. Stwierdziłem, że są wegetarianie, którzy zjedliby cię żywcem za jedzenie mięsa, walczący z nikotyną spaliliby cię za zapalenie papierosa. W czasie owych studiów nad fanatyzmem rejestrowałem przejawy tego zjawiska w codziennym życiu, wewnątrz rodziny, między mężem i żoną, rodzicem a dzieckiem. (?) Zamiarem moim było i jest studium fanatyzmu. Porównywanie rodzajów fanatyzmu. Jaka jest geneza tego zjawiska? Czy aby nie jest prawdą, że w każdym z nas drzemie fanatyk? Jaki gen uruchamia aktywność fanatyzmu w człowieku? Tu nie chodzi tylko o polityczny fanatyzm (najokrutniejszy). Są inne jego rodzaje, a ja chcę je poznać. (?) jest (fanatyk ? sb) przede wszystkim altruistą. Jest zawsze bardziej zainteresowany tobą niż sobą! On chce poprawić twój byt, uleczyć twą duszę, uratować twoje życie. To on dla twojego dobra, jeżeli się nie nawrócisz, zabije cię, przekonany, że wysyła cię do lepszego świata. Zawsze jest zainteresowany tobą, prywatnego życia nie ma, poświęca się w stu procentach. (?) Myślę, że najlepszym sposobem walki z fanatykiem w nas samych jest świadomość jego istnienia w naszym wnętrzu. Poeta Jehuda Amichaj pisze, że ?kiedy mamy stuprocentową rację, żadne kwiaty nie będą rosły?. Za każdym razem, kiedy jesteśmy przekonani, że mamy rację absolutną, musimy podejrzewać, że przemawia przez nas fanatyk. (?) Przez tysiące lat księgi były jedyną rzeczą, którą posiadaliśmy. Nie mieliśmy zamków, pałaców, stolic, ziem, pól, lasów. Wszystko, co mieliśmy ? to książki. One były naszą ojczyzną.

Oprac.: (sb)