Interdyscyplinarne badania siedziby dwóch bezpiek

03-12-2018

W siedzibie Łódzkiej Specjalnej Strefy Ekonomicznej 23 padziernika podpisane zostało porozumienie między Uniwersytetem Łódzkim, Instytutem Pamięci Narodowej i ŁSSE w sprawie realizacji projektu badawczego Dawna siedziba Gestapo i Wojewódzkiego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego przy al. Karola Anstadta w Łodzi. Interdyscyplinarne badania miejsca.


Tekst porozumienia parafują, od prawej: prof. Antoni Różalski, rektor UŁ; Marek Michalik, prezes Zarządu ŁSSE SA, finansującej projekt badawczy; dr Jarosław Szarek, prezes IPN

Tekst porozumienia parafują, od prawej: prof. Antoni Różalski, rektor UŁ; Marek Michalik, prezes Zarządu ŁSSE SA, finansującej projekt badawczy; dr Jarosław Szarek, prezes IPN

Fot. IA UŁ

Naukowcy z Uniwersytetu Łódzkiego oraz Instytutu Pamięci Narodowej będą, m.in., kuć tynki w poszukiwaniu artefaktów, dowodów nazistowskich i komunistycznych zbrodni oraz prowadzać prace wykopaliskowe w poszukiwaniu szczątków ludzkich. Przeprowadzone zostaną także pogłębione wywiady etnograficzne, m.in., z żyjącymi świadkami wydarzeń lat 1939–1959. Podejmą tym samym próbę ujawnienia nieznanych dotąd tajemnic i odsłonić kulisy działania siedziby niemieckiej Tajnej Policji Państwowej (Geheime Staatspolizei – Gestapo) i Wojewódzkiego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego przy al. Anstadta 7 w Łodzi.

Celem tych interdyscyplinarnych badań: historycznych, archeologicznych i etnograficznych jest poznanie i opisanie przeszłości dawnej siedziby Gestapo i WUBP oraz zachowanie pamięci o ludziach, miejscach i wydarzeniach z nią związanych. Prace badawcze, choć dotyczyć będą całej al. Karola Anstadta, skoncentrują się na budynku XII Liceum Ogólnokształcącego im. Stanisława Wyspiańskiego oraz, przyległym do niego od strony północnej, zapleczu garażowym i magazynowym. Tu, w latach 1939–1945 mieściła się siedziba łódzkiego Gestapo, po wojnie zaś, do 1959 roku – Wojewódzkiego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego.

Zdjęcie lotnicze al. Karola Anstadta z roku 1949 (ze zbiorów IPN)

Zdjęcie lotnicze al. Karola Anstadta z roku 1949 (ze zbiorów IPN)

Fot. Cenralne Archiwum Wojskowe

Projekt przewiduje też kwerendę źródeł archiwalnych przez historyków IPN. Przeprowadzone zostaną również pogłębione wywiady etnograficzne z żyjącymi świadkami wydarzeń lat 1939–1959 oraz osobami, których biografia i doświadczenie, także to współczesne, związane są z badanym miejscem – dawaną siedzibą Gestapo i WUBP w Łodzi.

Zebrane relacje odnosić się więc będą do tego, co zapisane w indywidualnym doświadczeniu, w pamięci rodzinnej; umożliwią zrekonstruowanie historii miejsca także w tych jej aspektach, które umykają niekiedy opracowaniom historycznym – w kontekście biograficznym, osobistym, emocjonalnym.

Aleja Karola Anstadta 7, od roku 1979 siedziba XII Liceum Ogólnokształcącego im. Stanisława Wyspiańskiego; zdjęcie z roku 2108

Aleja Karola Anstadta 7, od roku 1979 siedziba XII Liceum Ogólnokształcącego im. Stanisława Wyspiańskiego; zdjęcie z roku 2018

Fot. Olgierd Ławrynowicz

Wiele nowych informacji mogą przynieść badania archeologiczne prowadzone przez pracowników Instytutu Archeologii UŁ. Ich celem będzie rozpoznanie reliktów nieruchomych dawnej łódzkiej siedziby Gestapo i WUBP w Łodzi oraz ewentualne wykrycie na jej terenie pochówków ofiar zbrodni nazistowskich i stalinowskich. Badania polegać będą na przeprowadzeniu inwentaryzacji zachowanych obiektów budowlanych, nieinwazyjnej prospekcji terenowej oraz robót wykopaliskowych na terenie podwórzy przy al. Anstadta 7 i 9.

Badaniom towarzyszyć mają działania edukacyjne, m.in., warsztaty adresowane do uczniów, wystawy prezentujące efekty prac badawczych oraz przybliżające wiedzę na temat okupacji niemieckiej i czasów stalinowskich w Łodzi. Prace badawcze i przedsięwzięcia edukacyjne uniwersyteckich naukowców na każdym etapie będą wspierane przez Biuro Poszukiwań i Identyfikacji Instytutu Pamięci Narodowej oraz Oddział IPN w Łodzi.

Oprac.: (sb)