Jest jednym z najwybitniejszych żyjących filozofów polskich

27-11-2018

(Laudacja wygłoszona przez prof. Grzegorza Malinowskiego podczas uroczystości nadania tytułu doktora honoris causa Uniwersytetu Łódzkiego prof. Ryszardowi Wójcickiemu, wybitnemu uczonemu w zakresie logiki, metodologii i filozofii nauki)


Profesor Ryszard Wójcicki jest jednym z najwybitniejszych żyjących filozofów polskich. Jego osiągnięcia naukowe i towarzyszące im aktywności organizujące naukę wywarły znaczący wpływ na krajowe i międzynarodowe środowisko logiczne, matematyczne i filozoficzne.


Jego autorskie prace z zakresu teorii abstrakcyjnej logiki algebraicznej nawiązują do prac logików i matematyków słynnej Szkoły Lwowsko-Warszawskiej, wśród nich Jana Łukasiewicza, Alfreda Tarskiego oraz Mordechaja Lindenbauma. Wieloletnie badania Profesora i Jego współpracowników znalazły uwieńczenie w wybitnej monografii Ryszarda Wójcickiego Theory of logical calculi. Basic theory of consequence operations wydanej w roku 1988 w kultowej serii Synthese Library renomowanego Wydawnictwa Kluwer. Monografia dotąd nie straciła nic ze swej aktualności i wciąż pozostaje referencyjnym źródłem dla uprawiających tę ważną problematykę.

Profesor Grzegorz Malinowski podczas wyglaszania laudacji

Profesor Grzegorz Malinowski podczas wyglaszania laudacji

Fot. Maciej Andrzejewski

Aktywność naukowa Profesora Wójcickiego w zakresie filozofii nauki, metodologii i teorii wiedzy zaowocowała książką Topics in Formal Methodology of Empirical Sciences (1979), również tomu Synthese Library . Późniejsza Jego książka, Teorie w nauce: wstęp do logiki, metodologii i filozofii nauki, wydana w roku 1991 przez Instytut Filozofii i Socjologii Polskiej Akademii, jest wyróżnioną pozycją popularyzatorską i dydaktyczną. Ten nurt badawczy znakomicie uzupełniają prace powstałe podczas realizacji, zainicjowanego przez Ryszarda Wójcickiego badawczo-wydawniczego projektu, Filozofia Polska XX wieku. Celem tego projektu było publikowanie książek przedstawiających osiągnięcia najważniejszych polskich filozofów XX wieku. Profesor jest autorem pierwszej pozycji tej serii: Ajdukiewicz. Teoria znaczenia (1999).

Od chwili objęcia przez Profesora Wójcickiego kierownictwa Zespołu Logiki Instytutu Filozofii i Socjologii Polskiej Akademii Nauk na początku lat siedemdziesiątych minionego wieku, ten nieliczny etatowo zakład stał się ośrodkiem przyciągającym rzesze młodych ludzi pracujących w różnych uczelniach polskich, a za sprawą działalności wydawniczej i seminaryjnej, stał się równieź centrum uprawiania logiki na poziomie światowym. W 1973 roku Profesor Wójcicki powołał czasopismo w języku angielskim Bulletin of the Section of Logic , ukazujące się początkowo jako newsletter publikujący raporty z badań współpracujących z zespołem logików krajowych i zagranicznych, a później jako pismo zamieszczające pełne artykuły. Bulletin po wielu przemianach stał się liczącym punktowanym czasopismem logicznym, od roku 1992 jest publikowany przez Katedrę Logiki i Metodologii Nauk Uniwersytetu Łódzkiego.

Wybitnym osiągnięciem edytorskim Profesora jest przemiana Studia Logica w jedno z najpoważniejszych czasopism na świecie. Założone przez Kazimierza Ajdukiewicza w 1953 roku pismo powstało w czasie zupełnie niesprzyjającym. W redakcji znaleźli się najwybitniejsi polscy logicy i filozofowie, w tym Tadeusz Kotarbiński, pierwszy rektor Uniwersytetu Łódzkiego. Ponieważ jednak prace publikowane były w większości w języku polskim, periodyk pozostawał poza głównym nurtem światowych badań. To właśnie Profesor podjął na początku lat siedemdziesiątych niełatwą próbę wprowadzenia Studia Logica na orbitę uznanych międzynarodowych czasopism naukowych. Nie było to łatwe. W ówczesnej rzeczywistości powołanie międzynarodowej rady redakcyjnej wymagało decyzji władz politycznych. Koniec lat siedemdziesiątych zastał już  Studia Logica jako dobrze prosperujące pismo z międzynarodową redakcją, publikujące prace wyłącznie w języku angielskim, wydawane przez Ossolineum i North Holland i dostępne za granicą. Na początku lat dziewięcdziesiątych Studia Logica poprawiły swój status. Na mocy umowy zawartej przez Instytut Filozofii i Socjologii PAN wydawnictwo Kluwer zapewniło drukowanie, sprzedaż pisma i finansowanie merytorycznej działalności redakcji. Kluwera z czasem zastąpił Springer wykupując jego udziały. Ten krok zapewnił pismu wyjątkowo silną pozycję: Springer jest właścicielem setek czasopism naukowych, ale jedynie wydawcą Studia Logica . Instytucja Studia Logica zyskała w pierwszym dziesięcioleciu XXI wieku niespotykany rozmach. Z pismem stowarzyszone zostały książkowe serie wydawnicze, z których najważniejszą jest Trends in Logic oraz międzynarodowe konferencje.

Ryszard Wójcicki jest od lat obecny w organizacji życia naukowego. Spośród wielu zaszczytnych funkcji w organizacjach międzynarodowych na wyróżnienie zasługuje pełnienie przez Niego w latach 1985– 1999 funkcji Szefa Polskiego Komitetu Międzynarodowej Unii Historii i Filozofii Nauki / Oddziału Logiki, Metodologii i Filozofii Nauki. Przez pięć lat Profesor był też drugim wiceprezydentem Komitetu Wykonawczego Unii. Spośród Jego polskich inicjatyw szczególnie znaczące jest utworzenie w roku 1992 Polskiego Towarzystwa Logiki i Filozofii Nauki jako kontynuacji Polskiego Towarzystwa Logicznego, założonego w 1936 roku. Powstanie PTL, drugiej tego typu organizacji na świecie (po Association for Symbolic Logic w Stanach Zjednoczonych) wiązało się z wielkim rozwojem i prestiżem logiki w Polsce międzywojennej.

Związki Profesora Wójcickiego z ośrodkiem łódzkim są szczególne. Tu mieszkał przez wiele lat, do czasu przeniesienia się do Warszawy na początku lat dziewiećdziesiątych ubiegłego wieku. W Łodzi kierował Zespołem Logiki Insytutu Filozofii i Socjologii PAN prowadząc intensywną działalność seminaryjną. Na te seminaria przyjeżdżali logicy i filozofowie z całej Polski. Prowadzone w Łodzi badania od połowy lat siedemdziesiątych do końca lat osiemdziesiątych pozwoliły uzyskać wyniki, które na stałe weszły do skarbnicy logiki i metamatematyki. Przemiany ustrojowe w Polsce negatywnie zaważyły na losach logicznego łódzkiego ośrodka PAN. Drastyczne cięcia w budżecie państwa na początku lat dziewięćdziesiątych skutkowały zamknięciem wielu pozawarszawskich ośrodków PAN, w tym afiliowanych przy Łódzkim Oddziale Poskiej Akademii Nauk. Prężnie działała jednak w tym trudnym okresie na Uniwersytecie Łódzkim Katedra Logiki i Metodologii Nauk, wzmacniając w tym czasie aktywność seminaryjną prowadzoną przez Profesora Wójcickiego. Kilku pracowników katedry podjęło tematykę badań zainicjowaną przez Profesora lub przez Jego bliskich współpracowników.

Szanowni Państwo, gościmy dziś wybitnego uczonego, który w nawiązaniu do tradycji Szkoły Lwowsko-Warszawskiej wniósł wiele w rozwój logiki, metodologii i teorii wiedzy, wychował wielu znakomitych twórców w zakresie logiki algebraicznej i filozofii nauki. Swą aktywnością i pracą przyczynił się do podwyższenia standardów uprawiania nauki. Nadanie zaszczytnego tytułu doktora honoris causa będzie właściwym wyrazem uznania dla Profesora Ryszarda Wójcickiego przez społeczność Uniwersytetu Łódzkiego.

(tytuł pochodzi od redakcji)