Profesor Tadeusz Penczak

18-12-2015

Urodził się 20 maja 1936 r. w Łodzi. Liceum Ogólnokształcące ukończył w roku 1953 i rozpoczął studia na Wydziale Biologii i Nauk o Ziemi Uniwersytetu Łódzkiego. W 1958 r. otrzymał tytuł magistra biologii w zakresie zoologii. Stopień naukowy doktora nauk przyrodniczych nadała mu Rada Wydziału BNZ UŁ w 1965 r. W roku 1969 r. uzyskał stopień naukowy doktora habilitowanego nauk przyrodniczych w zakresie zoologii, w 1977 r. – tytuł naukowy profesora nadzwyczajnego, a w 1989 r. – tytuł naukowy profesora zwyczajnego nauk przyrodniczych.

Zatrudniony od roku 1958 na Uniwersytecie Łódzkim przeszedł kolejne szczeble kariery akademickiej, zajmując stanowiska od asystenta do profesora zwyczajnego. Początkowo był pracownikiem Zakładu Anatomii Porównawczej i Ekologii Zwierząt, który przemianowano na Zakład Ekologii i Zoologii Kręgowców, a następnie na Katedrę Ekologii i Zoologii Kręgowców. Odbył liczne staże naukowe w wiodących ośrodkach naukowych w kraju oraz za granicą. Nawiązał bliską współpracę naukową z wieloma placówkami w Kanadzie, Anglii, Hiszpanii, Portugalii, Brazylii.

Brał udział w działalności naukowej, dydaktycznej i organizacyjnej Uniwersytetu Łódzkiego. Był prodziekanem (1972–1975) i dziekanem (1975–1978) Wydziału Biologii i Nauk o Ziemi. W latach 1981–2006 był kierownikiem Zakładu Ekologii i Zoologii Kręgowców (powołał tam Pracownię Bioenergetyki Ekologicznej) oraz Katedry Ekologii i Zoologii Kręgowców. Zorganizował badania nowoczesnej ekologii, badając jednocześnie strukturę i funkcje przyrody. Stworzył warsztat naukowy, który unowocześniał i wzbogacał o nowe metody zdobyte na stażach naukowych w najlepszych placówkach w kraju i poza jego granicami. Badania hydrobiologiczne zostały poszerzone o aspekty związane z rolą bezkręgowców w sieciach troficznych oraz w biomonitoringu. Skupił wokół siebie i wykształcił wielu ekologów i jest uznawany za twórcę łódzkiej szkoły ekologicznej w zakresie ichtiologii, a kierowana przez niego katedra od wielu lat wiedzie prym w zakresie ekologii ryb rzecznych. Znaczące placówki wyspecjalizowane w ekologii ryb z wielu krajów angażowały profesora do organizowania i kierowania badaniami. Monitorował również zadania badawcze w programach resortowych, międzyresortowych i centralnie sterowanych.

Był promotorem trzynastu zakończonych przewodów doktorskich, stu osiemnastu magisterskich, recenzentem wielu rozpraw doktorskich i habilitacyjnych; uczestniczył w postępowaniach o nadanie tytułu profesora. Recenzował prace w czasopismach zagranicznych (Journal of Fish Biology, Hydrobiologia, Annales de Limnologie, Journal of Applied Ichthyology, Ecological Modelling) i krajowych (Bulletin of the Sea Fisheries Institute, Roczniki Naukowe Polskiego Związku Wędkarskiego).

Był współorganizatorem Rady Naukowej przy Zarządzie Głównym Polskiego Związku Wędkarskiego, a od 1995 r. jest jej przewodniczącym. W roku 2006 został redaktorem naczelnym Roczników Naukowych Polskiego Związku Wędkarskiego. Wchodzi w skład komitetów redakcyjnych międzynarodowych czasopism naukowych: Reviews in Fish Biology and Fisheries, Ecology of Freshwater Fish, Journal of IchthyologyJournal of Neotropical Ichthyology. Jest członkiem wielu organizacji naukowych, krajowych i międzynarodowych, m.in., Komitetu Zoologii PAN, Komitetu Badań Arktycznych PAN, Rady Naukowej Instytutu Ekologii PAN, Polskiego Związku Wędkarskiego, Instytutu Rybactwa Śródlądowego przy Ministerstwie Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej, Polskiego Towarzystwa Przyrodników im. M. Kopernika, Polskiego Towarzystwa Zoologicznego, Polskiego Towarzystwa Hydrobiologicznego, Polskiego Klubu Ekologicznego, Europejskiej Unii Ichtiologii (EIE), Międzynarodowego Stowarzyszenia Ekologów (INTECOL) oraz American Fisheries Society.

Dorobek naukowy profesora jest wynikiem wielokierunkowych, interdyscyplinarnych badań, których przedmiot stanowi ekologia ryb słodkowodnych. Rozwijając swoje zainteresowania i doskonaląc warsztat naukowy przeszedł od badania gatunków i populacji ryb do ekosystemów rzecznych; od metod morfometrycznych do złożonych metod współczesnej ekologii; od opisu faktów do wyjaśniania procesów. Tematyka badań obejmowała zagadnienia związane z anatomią i morfologią ryb, ich ekologią populacyjną w rzekach różnych stref klimatycznych, produkcją wtórną i konsumpcją, bioenergetyką i cyklami biopierwiastków w obrębie populacji ryb rzecznych oraz modelowaniem komputerowym procesów ekologicznych. Opublikował ponad trzysta prac naukowych w tej dziedzinie (ponad siedemset cytowań wg Web of Science, H = 17), z czego większość z nich zamieszczona została w renomowanych czasopismach o zasięgu międzynarodowym.

Jego prace mają wybitną wartość naukową i praktyczną, bardzo wiele z nich znalazło bezpośrednie zastosowanie w gospodarce rybackiej lub ochronie zasobów przyrody. Dokonał inwentaryzacji ichtiofauny licznych dorzeczy dużych i średnich rzek polskich (Narwi, Bugu, Warty, Noteci, Pilicy, Nidy, Gwdy, Bzury i Neru). Wprowadził unifikację metod pobierania ilościowych prób ryb w rzekach, co umożliwiło prowadzenie badań monitoringowych ichtiofauny rzek w skali kilku dekad. Metodycznie wystandaryzowane badania pozwoliły nie tylko ocenić aktualny stan ichtiofauny rzek, lecz także określić kierunek i tempo zmian ichtiofauny oraz czynniki i mechanizmy determinujące jej strukturę. Tak długi horyzont czasowy badań ilościowych jest unikatowy w ichtiofaunistycznych badaniach w Europie. Badania dotyczące obciążenia Jeziora Głębokiego węglem, fosforem i azotem w wyniku hodowli sadzowej pstrąga tęczowego były podstawą do ograniczenia tej działalności w Polsce. Badania ichtiofauny rzek polskich umożliwiły PZ W podjęcie decyzji o introdukcji tych gatunków ryb, których rozprzestrzenienie i liczebność uległy drastycznemu ograniczeniu lub którym grozi wyginięcie.

O dużej wartości naukowej prac profesora świadczą przyznane mu Nagrody Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego oraz Rektora Uniwersytetu Łódzkiego (ponad dwadzieścia razy). Na podkreślenie zasługuje jego wysoka aktywność naukowa, czego wyrazem jest udział w licznych konferencjach naukowych, krajowych i międzynarodowych (ponad czterdziestu), gdzie wygłaszał referaty plenarne, przedstawiał komunikaty, przewodniczył obradom, uczestniczył w pracach komitetów programowych. Zorganizował osiem międzynarodowych i kilka krajowych konferencji dotyczących tematyki ichtiologicznej.

Został odznaczony Złotym Krzyżem Zasługi, Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski, Odznaką Tysiąclecia Państwa Polskiego, Honorową Odznaką Województwa Łódzkiego, złotą odznaką Za zasługi dla ochrony środowiska, Medalem Komisji Edukacji Narodowej, medalem Universitas Lodziensis Merentibus (Za szczególne zasługi dla Uniwersytetu Łódzkiego), medalem Uniwersytet Łódzki w służbie społeczeństwu i nauce, medalem honorowym Zasłużony dla Akademii Rolniczo-Technicznej w Olsztynie”, wieloma odznakami i medalami Polskiego Związku Wędkarskiego i Polskiego Związku Łowieckiego.

Profesor 30 września 2006 r. przeszedł na emeryturę, ale nadal uczestniczy w życiu akademickim. W tym okresie opublikował ponad czterdzieści artykułów naukowych, z czego połowa to publikacje w renomowanych czasopismach o zasięgu międzynarodowym.

Oprac.: Wanda Galicka