Afrykańska tradycja - afrykańska nowoczesność

19-12-2015

W siedzibie Katedry Historii Sztuki Uniwersytetu Łódzkiego w Pałacu Biedermanna od 19 do 20 listopada obradowała międzynarodowa konferencja badawcza nt. Afrykańska tradycja – afrykańska nowoczesność.

Sesję plenarną prowadzoną przez dr hab. Anetę Pawłowską, zatytułowaną Kultura – Tradycja, uświetniły wystąpienia prelegentów z zagranicy: wykład prof. Olatunji Alabi Oyeshile z University of Ibadan w Nigerii nt. Re-Theorizing Indigenous African Arts and Aesthetics for African Development: The Yoruba Example prezentujący problematykę z zakresu estetyki afrykańskiej oraz prof. Abedalrazaka  Al-Nasir, rektora  Wasit University w Iraku, nt. Cultural Modernity in Zanzibar 1890 –  1939 dotyczący początków nowoczesnej edukacji i czasopiśmiennictwa na Zanzibarze.

Uczestnicy konferencji zwiedzili wystawę W służbie władców i czarowników. Sztuka Nigerii w łódzkim Muzeum Archeologicznym i Etnograficznym. Na ekspozycji zgromadzono maski, figury, statuetki oraz fetysze tworzone przez rzemieślników i czarowników nigeryjskich, a także dzieła sztuki współczesnej, m.in., trzydzieści pięć grafik ukazujących scenki rodzajowe i mitologiczne w nowoczesnej formie. Goście zostali oprowadzeni po wystawie przez jej kuratora-afrykanistę, mgr Dariusza Skonieczko.

Kolejne sesje podzielone zostały na panele: Sztuka europejska wobec Afryki, Historia – Ekonomia – Polityka, Architektura, Etnografia, Sztuka współczesna. Łącznie zaprezentowano dwadzieścia  trzy wykłady poświęcone różnym obliczom współczesnej Afryki. Z racji na gospodarza spotkania, Katedrę Historii Sztuki UŁ, najwięcej uwagi poświęcono tematyce związanej z szeroko pojętą sztuką kontynentu.   Referaty panelu Sztuka europejska wobec Afryki ukazały nowy kierunek badań współczesnej historii sztuki prezentujący inspiracje i wizualizacje Afryki oraz jej mieszkańców w kulturze i sztuce Europy. Tym zagadnieniom poświęcono  wystąpienia dr hab. Anety Pawłowskiej, prof. Grażyny Bobilewicz (Instytut Slawistyki PAN w Warszawie), dr Agnieszki Kuczyńskiej (Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie) i dr Ewy Kubiak (UŁ). Ważnym głosem w dyskusji były prezentacje architektów zajmujących się kwestiami modernizacji architektury afrykańskiej przy jednoczesnym zachowaniu walorów tradycyjnego, organicznego budownictwa tego kontynentu. Do zagadnień tych nawiązywały referaty: dr. inż. arch. Mariusza Antolaka (Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie), dr. inż. arch.  Błażeja Ciarkowskiego (UŁ), dr inż. arch.  Anny Rynkowskiej-Sachse (Sopocka Szkoła Wyższa) oraz dr Julii Sowińskiej-Heim (UŁ).

Ponadto omówiono skomplikowane meandry nowoczesnej sztuki kontynentu afrykańskiego. Poczynając od ukazania komiksowej sztuki walczącej (dr Renata Díaz-Szmidt i dr Jakub Jankowski Uniwersytet Warszawski, Wydział Neofilologii, Instytut Studiów Iberyjskich i Iberoamerykańskich, Zakład Języka i Kultury Luzobrazylijskiej), po całościową panoramę postkolonialnych hybryd artystycznych (mgr Małgorzata Baka-Theis Wydział Sztuk Pięknych, Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu). Nie mogło zabraknąć również tematyki dotyczącej tradycyjnej sztuki Afryki, która poruszona została w wystąpieniach mgr Magdaleny Podsiadły Instytut Archeologii i Etnologii PAN w Warszawa oraz dr Magdaleny Brzezińskiej z Instytutu Etnologii i Antropologii Kulturowej Uniwersytetu Warszawskiego. Kwestie historii i polityki kontynentu znlazły się natomiast w wystąpieniach: dr. Sunday Danladi Shaibu z Charles University w Brnie, dr. Piotra Robaka z Instytutu Historii UŁ, prof. Istvána Tarrósy'ego z  University of Pécs, mgr. Dariusza Skonieczko oraz mgr Sabiny Brakonieckiej z Katedry Języków i Kultur Afryki UW.

Chociaż językami konferencji były polski i angielski, ze względu na obecność międzynarodowych gości, większość wystąpień odbyło się w języku angielskim, co przyczyniło się do długich i żywych dyskusji. Zwłaszcza  nad potrzebą nowego spojrzenia na kontynent afrykański wolnego od tak obecnych wciąż uprzedzeń rasowych. Dyskutowano nad nowymi kontekstami sztuki i architektury afrykańskiej, ale wspominano też wielokrotnie o konieczności ponownego odczytania pewnych faktów związanych ze współczesną historią i polityką kontynentu.

Podczas konferencji podpisano list intencyjny dotyczący współpracy między Uniwersytetem Łódzkim – reprezentowanym przez prof. Zofię Wysokińską, prorektor UŁ oraz prof. Abedalrazaka Al-Nasira, rektora Wasit University w Iraku. Miałaby ona  dotyczyć współpracy akademickiej, wymiany pracowników naukowych oraz studentów.

Konferencję zorganizowały Katedra Historii Sztuki Uniwersytetu Łódzkiego oraz Polski Instytut Studiów nad Sztuką Świata, których szefowie prof. Krzysztof Stefański i prof. Jerzy Malinowski wzięli udział w otwarciu obrad.

Doktor hab. Anna Nadolska-Styczyńska z Katedry Etnologii i Antropologii Kulturowej Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu, w imieniu Zarządu Polskiego Towarzystwa Afrykanistycznego, odczytała, list skierowany do organizatorów i uczestników konferencji wyrażający poparcie dla tego przedsięwzięcia. Zostało ono również wsparte przez Polski Instytut Studiów nad Sztuką Świata, Katedrę Etnologii i Antropologii Kulturowej toruńskiego UMK, Fundację Uniwersytetu Łódzkiego, a także Instytut Afrykański oraz Muzeum Archeologiczne i Etnograficzne w Łodzi.

Konferencja wpisała się w cykl spotkań poświęconych kulturom Afryki współorganizowanym przez Polski Instytut Studiów nad Sztuką Świata. Pierwsze z nich odbyło się w roku 2007 w Toruniu. Był to Festiwal Kultur Afryki, podczas którego odbyła się, m.in., konferencja naukowa podejmująca problematykę szeroko pojętych problemów kulturowych kontynentu. Kolejne spotkanie odbyło się trzy lata później w Szczecinie w Muzeum Narodowym. Zorganizowano wówczas konferencję nt.  Sztuka Afryki w kolekcjach i badaniach polskich. Łódź – miejsce ostatniego spotkania – nie było przypadkowe, gdyż tutaj od kilku już lat odbywają się edycje Dni AfrykiPOLANDAFRICA.

Kolejna edycja konferencji przewidywana jest w przyszłym roku.

Aneta Pawłowska