Profesor Antal Visegrady

18-12-2015

Urodził się w 1950 r. w Pecs na Węgrzech. Na Wydziale Prawa tamtejszego szacownego uniwersytetu, który powstał w roku 1367, odebrał wykształcenie prawnicze. Studia ukończył w 1973 r. a następnie uzyskał stopień doktora iuris (LLD).  

W roku 1985 powołany został na macierzystej uczelni na stanowisko Associate of Professor, zaś w 1995 r. na stanowisko Professor of Law. Od tego też roku kieruje Zakładem Filozofii Prawa i Państwa. Wykłada filozofię prawa i państwa, doktryny prawne, prawo porównawcze i kultury prawne oraz teoretyczne problemy Unii Europejskiej.

 


Współpraca międzynarodowa znajduje się w centrum jego aktywności naukowej; począwszy od pobytu jako Visiting Professor na Nebraska State University of Lincoln w roku 1990, poprzez wielokrotne pobyty dydaktyczne i badawcze w USA, Australii, Brazylii, Tajlandii, Japonii oraz w państwach europejskich – Wielkiej Brytanii, Niemczech, Francji, Holandii, Belgii, Szwecji, Danii, Austrii czy Włoszech aż po działania w tym zakresie, o których, zwłaszcza w kontekście związków z Polską, będzie jeszcze mowa.

Jest członkiem wielu organizacji i stowarzyszeń naukowych, m.in., Węgierskiej Akademii Nauk (committee-member), Międzynarodowej Akademii Języka Prawnego, Międzynarodowego Stowarzyszenia Filozofii Prawa i Filozofii Społecznej. Przewodniczy Sekcji Filozoficznoprawnej Węgierskiego Stowarzyszenia Prawa i Nauk Politycznych, jest członkiem Komitetu Redakcyjnego czasopisma Jura oraz ekspertem European Science Foundation.

Wspomniana wcześniej działalność świadczy nie tylko o dużej aktywności organizacyjno-naukowej profesora, lecz także o jego pozycji w świecie nauk prawnych, co wiąże się z wyborem na stanowiska kierownicze w przywołanych organizacjach i stowarzyszeniach.

Macierzysty wydział uczonego powierzał mu odpowiedzialne funkcje w samorządzie naukowym, w tym dwukrotnie stanowisko prodziekana do spraw międzynarodowych. Od roku 2013 łączy te obowiązki z kierowaniem studiami podyplomowymi. Rok później otrzymał tzw. Złotą Katedrę, a w tym roku państwową Nagrodę Węgierskiego Szkolnictwa Wyższego.

Należy również dostrzec fakt docenienia działań profesora przez władze państwowe (Krzyż Oficerski Orderu Republiki Węgierskiej – 2007; medal za wybitne osiągnięcia dydaktyczne – 1984 oraz uniwersyteckie (za najbardziej znaczącą publikację w roku 1997).

Bibliografia jego prac – obejmująca dwanaście oryginalnych monografii książkowych, piętnaście podręczników oraz około dwustu artykułów i rozdziałów w pracach zbiorowych – budzi szacunek i uznanie. Jeśli informację tę uzupełni się o fakt opublikowania ponad czterdziestu opracowań w ośmiu językach obcych, uznaniu temu towarzyszy świadomość istnienia twórczości uczonego w międzynarodowym obrocie intelektualnym. Stawia go to w szeregu najwybitniejszych teoretyków i filozofów prawa w Europie.

Jest to szczególnie istotne dla oceny jego dorobku i pozycji, bowiem tym samym podkreśla się wartość dokonań polskiej teorii i filozofii prawa, z którą profesor był i jest szczególnie mocno związany intelektualnie oraz emocjonalnie. W tym kontekście nie może budzić żadnych wątpliwości, iż to właśnie Uniwersytet Łódzki na wniosek Rady Wydziału Prawa i Administracji honoruje uczonego. Jeśli bowiem mówi się o jego związkach z polską teorią i filozofią prawa, to są to związki przede wszystkim z prof. Jerzym Wróblewskim oraz dokonaniami naukowymi tego uczonego.

Profesor wyraźnie podkreśla, iż w istocie traktuje siebie jako ucznia prof.  Wróblewskiego, że poznawał nowoczesną teorię prawa poprzez jego prace, że jego koncepcje stanowiły niejednokrotnie bezpośrednie podstawy twierdzeń budowanych przez łódzkiego prawnika. Owa wyjątkowa relacja nie tylko zasługuje na atencję z punktu widzenia oceny dorobku profesora oraz nadania odpowiedniego znaczenia relacjom pomiędzy węgierską i polską nauką prawa, lecz także pośrednio świadczy o wartości prac prof. Visegrady’ego, stanowiących nadzwyczaj ważny i – można rzec – podstawowy punkt odniesienia dla tych relacji.

W tym kontekście wszystko to, co powie się o pozycji prof. Visegrady’ego w międzynarodowym wymiarze teorii i filozofii prawa, należy widzieć przez swoistą promocję dokonań prof. Jerzego Wróblewskiego oraz pozycji jego Almae Matris, a także uczniów tego wielkiego uczonego, których koncepcje znajdują wyraźny punkt odniesienia w pracach węgierskiego profesora. Współpraca z Uniwersytetem Łódzkim została dodatkowo wzmocniona, a nawet sformalizowana poprzez uczestnictwo uczonego w pracach działającego przy Uniwersytecie Łódzkim Centrum Teorii i Filozofii Praw Człowieka, gdzie prof. Visegrady jest członkiem Rady Naukowej.

Oznaki inspiracji teoretycznoprawnymi koncepcjami prof. Wróblewskiego są widoczne zwłaszcza w tych elementach własnych koncepcji teoretycznoprawnych prof. Visegrady’ego, które dotyczą typów stosowania prawa oraz właściwości tego procesu decyzyjnego, zwłaszcza w sądowym stosowania prawa, wykładni prawa, problematyki obowiązywania normy prawnej, skuteczności prawa, cech języka prawnego oraz teoretycznych podstaw racjonalnego tworzenia prawa – a to tylko najważniejsze składniki. Bez przesady można powiedzieć, że cała twórczość naukowa prof. Visegrady’ego jest przesiąknięta koncepcjami prof. Wróblewskiego.  Ponadto odwołuje się do prac innych polskich teoretyków i socjologów prawa (K. Opałka, M. Boruckiej-Arctowej, A. Podgóreckiego), w tym również do kolejnego pokolenia przedstawicieli polskiej teorii i filozofii prawa, a także dokonań naukowych przedstawicieli nauk szczegółowych (A. Stelmachowskiego, E. Łętowskiej).

Niezależnie od istotnych związków twórczości naukowej profesora z polską teorią prawa, należy podkreślić ogólne znaczenie jego prac, zarówno książkowych, jak i artykułowych. Zwraca uwagę zwłaszcza rozległość zainteresowań badawczych uczonego. W swym dorobku naukowym ma bowiem prace dotyczące historii węgierskiej myśli prawnej i politycznej, a także skandynawskiego realizmu prawnego (praca z tego zakresu wydana w języku angielskim w roku 2003) oraz postmodernistycznych, współczesnych nurtów filozofii prawa. W intelektualnym dorobku prof. Visegrady’ego znajdują się też opracowania dotyczące klasycznych problemów teorii i filozofii prawa: obowiązywania prawa, systemu prawa (m.in. cech regulacji materialnoprawnych i procesowych), legislacji i legisprudencji, praworządności, itp. Profesor jest autorem podręczników z zakresu teorii i filozofii prawa i państwa oraz wstępu do nauk prawnych.

Szczególne miejsce należy przypisać opracowaniom mającym za przedmiot transformację ustrojową w Europie Środkowej i Wschodniej, także tym, które zostały wydane w językach obcych (np. Eastern European Government and Politics, Nebraska 1990; Winds of Change, Williamsburg 1993), co umożliwia szerszy odbiór oraz kształtowanie się racjonalnego rozumienia tych przemian w innych częściach świata.

Istotnym przedmiotem dociekań naukowych profesora jest problem skuteczności prawa, widziany w kontekście zainteresowań socjologicznoprawnych, czego wyrazem jest kilkanaście artykułów oraz książka z roku 1997 o skuteczności prawa.

Uczony poświęca szereg opracowań węgierskiemu systemowi sądowemu i praktyce sądowej, konsekwentnie prezentując stanowisko, którego treścią jest dostrzeganie prawotwórczej roli orzecznictwa sądowego oraz możliwości teoretycznoprawnego uzasadnienia takiej kwalifikacji aktywności sądownictwa (tezę tę autor poruszył już w rozprawie doktorskiej z roku 1984 i konsekwentnie rozwijał ją w innych publikacjach). Zwracają w tym zakresie uwagę opracowania dotyczące, m.in., modelu stosowania prawa, roli norm moralnych w tym procesie, etyki sędziowskiej czy reguł rzetelnego procesu sądowego, wydane nie tylko w języku węgierskim, lecz także w językach angielskim i niemieckim, co sprawiło, że uczony włączył się w międzynarodową dyskusję na ten temat.

Profesor Antal Visegrady prezentuje postawę badawczą charakteryzującą się przenikliwością i erudycją, a jednocześnie nowoczesnym podejściem metodologicznym – jakże potrzebnym i, w mojej ocenie, zasługującym na podkreślenie, akceptację oraz promowanie.

Oprac.: Zbigniew Rau