Stalinowskie uniwersytety pod lupą badacza

28-09-2018

Piotr Budzyński, student historii Uniwersytetu Łódzkiego, otrzymał Diamentowy Grant Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego na swoje prace badawcze poświęcone funkcjonowaniu polskich uczelni w latach 1945–1958, a więc od początku tworzenia szkół wyższych nowego typu, do pierwszych lat po śmierci Józefa Stalina.


Fot. SKNH UŁ

Dla badacza jest to bardzo interesujący okres dotyczący dziejów rodzimego szkolnictwa akademickiego. Nowo powstające lub też odradzające się po II wojnie światowej uczelnie polskie – w zamyśle Józefa Stalina – miały bowiem być ośrodkami, w których marksistowska ideologia, mocno wspierana przez środowisko akademickie, będzie się szybko rozwijać. Na ile się to udało ma właśnie zweryfikować słuchacz historii UŁ badając funkcjonowanie uniwersytetu stalinowskiego w kolejnych jego etapach; przede wszystkim zrekonstruuje wizję uczelni kreowaną przez ówczesnego przywódcę Związku Radzieckiego, następnie odtworzy proces wprowadzania jej założeń ideologicznych w życie i wreszcie w ostatnim etapie prac zobrazuje jak uczelnie w takim modelu funkcjonowały na co dzień.

Jednym z najciekawszych podmiotów badań młodego historyka ma być Uniwersytet Łódzki, któremu ideolodzy partii komunistycznej wyznaczyli rolę szczególną. Do tej pory badania skupiały się głownie na tym jak w nowej rzeczywistości funkcjonowały władze uniwersyteckie i uczelnia jako instytucja. Natomiast laureat Diamentowego Granta skupi się przede wszystkim na obrazie życia wykładowców i studentów, ich radzeniu sobie z wszechobecną propagandą i represjami? Wreszcie odpowiedzi na pytanie; w jakim stopniu proces stalinizacji uniwersytetów był tylko iluzją?

Niezależnie od przewertowania obszernej marksistowskiej literatury teoretycznej przed autorem projektu stoi trudne zadanie przekopania się przez bogaty materiał archiwalny administracji centralnej, Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej oraz zbiorów wszystkich działających w owym czasie uniwersytetów, co stanowi absolutne nowatorskie podejście do problemu.

Choć polskie uniwersytety powojenne były tworzone na wzór radzieckich, najnowsze ustalenia naukowe pokazują, że w Polsce pod rządami Bolesława Bieruta, nie udało się stworzyć instytucji szkolnictwa wyższego, które kierowałyby się identyczną ideologią – twierdzi P. Budzyński, którego badania będą realizowane w szerokim kontekście międzynarodowym, nawiązujące zarówno do prac naukowców amerykańskich, jak też do badań rosyjskich nad procesami stalinizacji w ZSRR. Przewidywane jest także szerokie zaprezentowanie wyników badań łódzkiego historyka środowisku zagranicznych naukowców.

x x x

Na swe badania łódzki historyk otrzymał blisko 180 tys. zł. W VII edycji Diamentowego Grantu znalazł się w elitarnym gronie osiemdziesięciu osób, które zrealizują projekty naukowe otrzymując bezpośrednie wsparcie Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego. Resort przyznaje laureatom do 220 tys. zł na realizację pierwszych samodzielnych projektów badawczych, trwających od dwunastu do czterdziestu ośmiu miesięcy. Podczas ich realizacji mogą pobierać oni wynagrodzenie w wysokości do 2,5 tys. zł miesięcznie. Do tej pory we wszystkich edycjach Diamentowych Grantów dofinansowanie otrzymało sześćset osób.

cp, sb