Badacz polskich losów na Wschodzie

24-10-2015

Profesor Albin Głowacki z Katedry Historii Polski i Świata po 1945 roku Uniwersytetu Łódzkiego obchodził ostatnio jubileusz czterdziestolecia pracy naukowo-badawczej na Uniwersytecie Łódzkim oraz  sześćdziesięciopięciolecie urodzin.

Profesor Albin Głowacki (na pierwszym planie, z kwiatami) wraz z członkami komitetu redakcyjnego księgi pamiątkowej Wokół spraw trudnych, bolesnych i zapomnianych. Studia i szkice oraz Jerzym Rossowskim, sybirakiem (pierwszy z lewej), po zakończeniu spotkania jubileuszowego w Instytucie Historii UŁ

Fot.: Sławomir Lucjan Szczesio

Po ukończeniu studiów historycznych na UŁ został zatrudniony w Zakładzie Historii Narodów ZSRR łódzkiej uczelni. Zdecydował się wówczas na pionierskie badania losów polskich na Wschodzie po 17 września 1939 r. Rozprawę doktorską nt. Działalność opiekuńcza Związku Patriotów Polskich w ZSRR (1943-1946)  napisał pod kierunkiem prof.  Władysława Bortnowskiego. Otrzymał za nią nagrodę I stopnia w ogólnopolskim konkursie.

Podjętej problematyce badawczej pozostaje wierny do dziś. Stał się w niej też niekwestionowanym autorytetem. Jego publikacje są bardzo często przywoływane w krajowej i zagranicznej literaturze przedmiotu. Za pracę habilitacyjną nt. Sowieci wobec Polaków na ziemiach wschodnich II Rzeczypospolitej 1939–1941 przyznano mu prestiżową Nagrodę Polskiej Fundacji Kulturalnej im. Prezydenta Edwarda Raczyńskiego w Londynie – w kategorii na najlepszą książkę historyczno-polityczną roku 1997, Nagrodę Rektora UŁ indywidualną stopnia pierwszego oraz Indywidualną Nagrodę Naukową Prezydenta Miasta Łodzi. Odbył staże badawcze na uniwersytetach w: Iwanowie, Warszawie, Moskwie, Leningradzie, Szegedzie, Kijowie, Lwowie, Mińsku i Wilnie. W archiwach na Wschodzie przeprowadził pionierskie kwerendy źródłowe w świeżo odtajnionych zespołach akt.

Jest autorem, współautorem, redaktorem i współredaktorem 320 publikacji, w tym siedmiu książek. Dotyczą one głównie tragicznych losów obywateli polskich w ZSRR po 17 września 1939 r., okupacji ziem wschodnich II Rzeczypospolitej (1939–1941), Związku Patriotów Polskich w ZSRR, stosunków polsko-radzieckich w latach 1939–1946 oraz współczesnej Rosji. W charakterze referenta uczestniczył w sześćdziesięciu dwóch konferencjach i posiedzeniach naukowych, krajowych i zagranicznych. Wypromował dotychczas  stu piętnastu magistrów historii i siedmiu  doktorów nauk humanistycznych.

Był, m.in., przewodniczącym Okręgowej Komisji Badania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu IPN w Łodzi, członkiem Rady Naukowej Indeksu Represjonowanych Ośrodka KARTA w Warszawie, członkiem Kapituły Nagrody IPN Kustosz Pamięci Narodowej, przewodniczącym Rady Programowej Klubów Historycznych im. Gen. Stefana Roweckiego Grota w okręgu łódzko-kaliskim ekspertem Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych, uczestnikiem prac międzyrządowej Polsko-Rosyjskiej Grupy ds. Trudnych, członkiem Rady Naukowej Centrum Naukowo-Badawczego UŁ Bałkany na przełomie XX/XXI w., a w latach 2010–2012 członkiem Międzynarodowego Komitetu Naukowego projektu European memories of the GULAG (Paryż).

   Jest współzałożycielem i pierwszym redaktorem naczelnym pisma historyków łódzkich Przegląd Nauk Historycznych. Był też redaktorem naczelnym Redakcji Naukowo-Dydaktycznej Acta Universitatis Lodziensis. Folia Historica (2000–2008), członkiem zespołu redakcyjnego My, Sybiracy (od 1996), członkiem Rady Programowej serii wydawniczej Dialog europejski Wydawnictwa Adam Marszałek w Toruniu (od 2006); członkiem Rady Naukowej rocznika Wieki Stare i Nowe (Uniwersytet Śląski); członkiem Rady Naukowej Biblioteki Zesłańca Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego.

Jubileusz profesora uczcili jego uczniowie, przygotowując z tej okazji okolicznościowe wydawnictwo, księgę pamiątkową Wokół spraw trudnych, bolesnych i zapomnianych. Studia i szkice, wydaną wspólnie przez Uniwersytet Łódzki oraz  Instytut Pamięci Narodowej. Na liczące ponad tysiąc stron dzieło, dedykowane jubilatowi, złożyły się, m.in., wykaz najważniejszych jego publikacji oraz prawie czterdzieści tekstów naukowych, przygotowanych przez trzy generacje badaczy z kilkunastu ośrodków naukowych Polski i Rosji.  

Uroczystość jubileuszowa połączona z wręczeniem  księgi pamiątkowej profesorowi i jej autorom odbyła się 27 maja sali Rady Wydziału Filozoficzno-Historycznego UŁ. Licznie w niej uczestniczyli pracownicy Instytutu Historii i Instytutu Filozofii UŁ, Instytutu Pamięci Narodowej w Warszawie i Łodzi; przedstawiciele Uniwersytetu Śląskiego, Uniwersytetu Jana Kochanowskiego, Uniwersytetu Medycznego w Łodzi, Muzeum Tradycji Niepodległościowych w Łodzi, Łódzkiego Centrum Doskonalenia Nauczycieli i Kształcenia Praktycznego oraz spora grupa osób ze Związku Sybiraków w Łodzi i z Rodziny Katyńskiej w Łodzi.

Gratulacje i serdeczne życzenia jubilatowi złożyli: prof. Zbigniew Anusik, dziekan Wydziału Filozoficzno-Historycznego UŁ; prof. Maria Nartonowicz-Kot, dyrektor Instytutu Historii UŁ; Marek Drużka, dyrektor Oddziału Łódzkiego IPN. Naukowe, dydaktyczne i organizacyjne dokonania jubilata przedstawił prof. Leszek Olejnik, kierownik Katedry Historii Polski i Świata po 1945 roku UŁ. Jerzy Rossowski, redaktor naczelny rocznika My, Sybiracy z wielką  wdzięcznością i uznaniem mówił o różnych formach owocnej współpracy profesora z łódzkim środowiskiem Sybiraków. Doktor Dariusz Rogut, pierwszy doktor wypromowany przez jubilata, podzielił się refleksjami związanymi z twórczą, serdeczną atmosferą seminariów magisterskiego i doktorskiego, prowadzonych przez profesora. Profesor Marek Dutkiewicz, dziekan Wydziału Filologiczno-Historycznego piotrkowskiej Filii Uniwersytetu Jana Kochanowskiego w Kielcach odczytał i wręczył jubilatowi list gratulacyjny od dyrekcji oraz pracowników Instytutu Historii i Stosunków Międzynarodowych tejże filii.

Janusz Lange, prezes Zarządu Stowarzyszenia Rodzina Katyńska w Łodzi, dziękując profesorowi  za imponujący dorobek badawczy, dotyczący spraw zesłańczych i katyńskiej, za trud i ofiarność w pracach Polsko-Rosyjskiej Grupy ds. Trudnych, wręczył mu Medal Pamiątkowy Stowarzyszenia Rodzina Katyńska w Łodzi. Doktor Stanisław Jurkin, prezes Łódzkiego Oddziału i członek Zarządu Głównego Związku Sybiraków podziękował jubilatowi za pionierski, kilkudziesięcioletni trud badawczy nad problematyką Golgoty Wschodu.

Profesor A. Głowacki wspominał etapy swej drogi życiowej, swoich mistrzów, ciekawie i barwnie opowiadał o problemach pracy nad materiałami źródłowymi w placówkach archiwalnych i bibliotekach naukowych na Wschodzie.

Spotkanie prowadzili wychowankowie jubilata dr Joanna Żelazko z IPN oraz dr Wojciech Marciniak z Instytutu Historii UŁ.

Oprac.: (sb)