O filmach trzeba rozmawiać

02-10-2015

Miniony rok akademicki był czasem intensywnych prac, działającego od ponad  trzydziestu lat, Koła Naukowego Filmoznawców przy Katedrze Mediów i Kultury Audiowizualnej Uniwersytetu Łódzkiego. Skupieni w nim studenci oraz doktoranci łódzkiego kulturoznawstwa nie tylko chcą oglądać filmy, ale także pragną rozmawiać i pisać o nich z niemniejszym zapałem.

Diana Dąbrowska (pierwsza z prawej) prowadził warsztaty dla dzieci w Manufakturze podczas XV Festiwalu Nauki, Techniki i Sztuki (namiot na rynku Manufaktury)

Fot.: Grzegorz Habryn

Przede wszystkim kontynuowany był cykl spotkań Poznaj swojego filmoznawcę, organizowany we współpracy z Księgarnią-Antykwariatem Cetus oraz Tekturą Kawą&Bistro, które udostępniły swe progi członkom koła. Przedsięwzięcie patronatem objęło Muzeum Kinematografii.

Ideą tych spotkań było upowszechnianie wiedzy filmowej poza przestrzenią akademicką oraz zapoznanie odbiorców z trendami obecnymi w polskim filmoznawstwie. W ten sposób przybliżano metody badań stosowane przez kulturoznawców zajmujących się przekazami audiowizualnymi w różnych ośrodkach kraju. Dodatkowy cel stanowiło zaznajomienie słuchaczy z procesami towarzyszącymi wydawaniu publikacji naukowych. Na studiach rzadko o tym się wspomina. Niewykluczone, że ktoś wykorzysta tę wiedzę w praktyce.

We wrześniu koło gościło w Cetusie Katarzynę Mąkę-Malatyńską, która przybliżyła jego członkom Widok z tej strony. Przedstawienia Holocaustu w polskim filmie, publikację stanowiącą niezwykle obszerne omówienie tej trudnej tematyki. Co ciekawe, jej autorka skupia się zarówno na obrazach fabularnych, jak i dokumentalnych, niektórych całkowicie niedostępnych w szerokiej dystrybucji. Słuchacze mogli dowiedzieć się jak wygląda, na przykład, praca w archiwum, w którym mnóstwo czasu spędziła autorka w poszukiwaniu materiałów do książki.

W listopadzie i maju mieliśmy okazję rozmawiać z profesorami filmoznawstwa na UŁ. Tomasz Kłys przedstawił kilka fascynujących ciekawostek o wczesnym kinie niemieckim w kontekście książki Od Mabusego do Goebbelsa. Weimarskie filmy Fritza Langa i kino niemieckie do roku 1945, natomiast Piotr Sitarski udzielił wywiadu dotyczącego jego rozprawy habilitacyjnej nt. Sens stylu. O twórczości filmowej Ridleya Scotta.

Z Piotrem Sitarskim o książce Sens stylu. O twórczości filmowej Ridleya Scotta w Księgarni Antykwariacie Cetus rozmawia Agata Pospieszyńska (z cyklu: Poznaj swojego filmoznawcę)

Fot.: Grzegorz Habryn

O czeskiej kinematografii usłyszeliśmy w grudniu za sprawą Macieja Roberta, autora Perełek i Skowronków. Adaptacji filmowych prozy Bohumila Hrabala. Oskarowe Pociągi pod specjalnym nadzorem czy Postrzyżyny to pozycje obowiązkowe dla każdego czechofila. Gość spotkania przybliżył je szczegółowo wraz z wszelkimi anegdotami. Ku wielkiemu zdziwieniu okazało się, że Hrabal nie był kryształową postacią a jego twórczą inspirację stanowiły historie z praskich piwiarni, niekoniecznie przytaczane za zgodą autorów. Niemniej jednak proza Hrabala, jak również jej adaptacje, uchodzą dziś za kultowe.

W lutym o książce Spektakl – granica – ekran. Mur berliński w filmie niemieckim, omawiającej istotny wątek w kinematografii naszych zachodnich sąsiadów, opowiedziała Marta Brzezińska. Z kolei w marcu odbyło się spotkanie z Łukaszem Biskupskim, którego Miasto atrakcji. Narodziny kultury masowej na przełomie XIX i XX wieku to lektura obowiązkowa dla każdego pasjonata Łodzi, nie tylko filmowej. Z książki tej wyłania się obraz ziemi obiecanej z zupełnie innej perspektywy. Wraz z autorem odwiedzamy pierwsze łódzkie kina, zagłębiamy się w świat gabinetów osobliwości i teatrzyków variète.  Prelegent zrelacjonował  żmudną archiwalną kwerendę, ale i pozwolił przenieść się słuchaczom na chwilę ponad sto lat wstecz do narodzin kultury atrakcji.

Na czerwcowe zamknięcie cyklu do Tektury Kawy&Bistro zaproszono Dominikę Kawczyńską, której Polska Miauczyńskich jest już drugą publikacją w dorobku łódzkiej dziennikarki dotyczącą twórczości Marka Koterskiego. Autorka wyjawiła, że prosiła reżysera o wywiad, ale ten konsekwentnie odmawia wszelkich spotkań. Postanowiła więc sama napisać książkę, w której skupi się na recepcji filmów, ale też częściowo zmierzy z charakterystyczną postacią Miauczyńskiego,  polskiego inteligenta ukazanego m.in. w Dniu świra czy w Domu wariatów. Mogliśmy też usłyszeć, że twórca miał wielokrotne problemy z pozytywnym zaopiniowaniem filmów przez komisję kolaudacyjną a jego filmy inspirowane wydarzeniami z życia są rodzajem autoterapii.

Wszystkie wywiady były przeprowadzane oraz nagrywane przez członków koła: Mikołaja Góralika, Karola Jóźwiaka, Agatę Pospieszyńską oraz Katarzynę Żakietę. Obecnie opracowywane są ich transkrypcje, które złożą się na recenzowaną publikację o tytule cyku, czyli Poznaj swojego filmoznawcę. Zawierać ona będzie także rozmowy z lat 2013–2014. Członkowie kola mają nadzieję, że dzięki zaproszeniu do współpracy wielu autorów oraz licznym pytaniom publiczności, uda się zaprezentować w przyszłej książce wiele interesujących perspektyw i pomocnych wskazówek.

 Jednak działalność koła to nie tylko Poznaj swojego filmoznawcę. Współpracuje ono również z łódzkimi kinami i festiwalami. W semestrze zimowym pisano relacje i recenzje z 5. Festiwalu Krytyki Sztuki Filmowej Kamera Akcja oraz z 18. Forum Kina Europejskiego Cinergia. W kinie Charlie wygłaszano prelekcje oraz prowadzono dyskusje o polskich filmach, takich jak Koniec Nocy czy Rysopis podczas zajęć w Akademii Wiedzy Filmowej Kino Seniora.

O książce Polska Miauczyńskich z Dominiką Kawczyńską (z lewej) rozmawia Katarzyna Żakieta (Tektura Kawa&Bistro); z cyklu: Poznaj swojego filmoznawcę

Fot.: Grzegorz Habryn

W maju, wraz z Kołem Krytyków Filmowych, zorganizowana została III OgólnopolskA Studencko-Doktorancką Sesja Naukowa Spotkania z gatunkami. Tegoroczna odsłona poświęcona była komedii, a do Łodzi przyjechało ponad trzydziestu młodych badaczy z całego kraju. Niebawem planowane jest wydanie  monografię naukową, w której znajdą się najciekawsze artykuły zaprezentowane podczas sesji. Członkowie koła prezentowali też swoje referaty nie tylko w Łodzi, ale i na kilkudziesięciu konferencjach w całej Polsce. Pomagano także w organizacji The 9th NECS Conference. Archives of/for the Future – dziewiątej edycji międzynarodowego spotkania medio– i filmoznawców zrzeszonych w European Network for Cinema and Media Studies. Była to niepowtarzalna okazja do wysłuchania kilkuset wystąpień zarówno europejskich naukowców, jak i reprezentantów USA czy Korei.

Podejmowano również działania promujące Wydział Filologiczny UŁ i kierunek kulturoznawstwo. Na kwietniowym XV Festiwalu Nauki, Techniki i Sztuki Diana Dąbrowska wraz ze swoimi studentami prowadziła warsztaty dla dzieci w Manufakturze, podczas których najmłodsi mieli okazję zobaczyć różnego rodzaju aparaty fotograficzne i filmowe, a Agata Pospieszyńska i Katarzyna Żakieta zorganizowały w maju quiz wiedzy filmowej na VI Pikniku Wiedzy i Nauki UŁ.

Obecnie rozpoczyna się międzynarodowy projekt badawczy ThinkFilM poświęcony edukacji filmowej oraz edukacji poprzez film. W nadchodzącym roku przewiduje się,  że  podczas spotkań koła prezentowane będę efekty badań członków koła. Porównane zostaną one podczas wyjazdów sesyjnych i spotkań ze współpracownikami z: Uniwersytetu Karola w Pradze, Uniwersytetu Johanna Wolfganga Goethego we Frankfurcie nad Menem oraz Uniwersytetu Middlesex w Londynie.

Katarzyna Żakieta