Animator życia akademickiego

07-06-2017

Profesor Stanisław Liszewski był nie tylko autorytetem naukowym o znaczących osiągnięciach w zakresie geografii społeczno-ekonomicznej i kształcenia kadry, czego najlepszym potwierdzeniem było przyznanie mu godności członka honorowego Polskiego Towarzystwa Geograficznego; był nie tylko nauczycielem akademickim, który wykształcił ponad czterystu magistrów i stworzył na Uniwersytecie Łódzkim cieszący się dużym zainteresowaniem kierunek turystyka i rekreacja – był animatorem życia środowiska akademickiego w Łodzi, a także propagatorem koncepcji Łodzi akademickiej jako nowego wizerunku naszego miasta po upadku przemysłu włókienniczego .


Działalność na rzecz środowiska akademickiego rozpoczął na Uniwersytecie Łódzkim, któremu pozostał wierny od czasów studiów, z którym związana była cała jego kariera akademicka, gdzie dał się poznać jako znakomity organizator. Z pełnym oddaniem przez osiemnaści lat angażował się w sprawy administracyjne pełniąc różnorodne funkcje, zapisując się na trwałe w historii uczelni. Był dyrektorem instytutów geografii, prodziekanem (1978–1981) i dziekanem (1981–1984) Wydziału Biologii i Nauk o Ziemi, a następnie przez dwie kadencje (1984–1990) prorektorem UŁ – najpierw ds. ogólnych i współpracy naukowej, a w kolejnej kadencji ds. nauki. W 1996 r. wybrany został na rektora Uniwersytetu Łódzkiego. Funkcję tę pełnił przez dwie kadencje, tj. do roku 2002. Nadrzędną dewizą jego działania było, aby przy całej różnorodności dyscyplin naukowych i naukowych indywidualności zachować jedność uczelni jako jednostki liczącej się na mapie akademickiej. Okres kadencji rektorskiej to lata niezwykle dynamicznego wzrostu liczby studentów na polskich uczelniach; na UŁ z 28 do 40 tys., zwiększonej liczby wydziałów UŁ z dziewięciu do jedenastu (powołane zostały wydziały Studiów Międzynarodowych oraz Nauk Geograficznych); lata w których wybudowano i wyremontowano 31 obiektów uniwersyteckich, a w odpowiedzi na zapotrzebowanie społeczne utworzono filię UŁ w Tomaszowie Mazowieckim i ośrodki zamiejscowe w Sieradzu, Ostrołęce, Kutnie i Skierniewicach. Z inicjatywy rektora UŁ wprowadzono uroczyste odnawianie doktoratów po pięćdziesięciu latach od ich uzyskania na Uniwersytecie Łódzkim, ustanowiono nagrodę za najlepszy podręcznik akademicki autorstwa pracowników uczelni. Przez dwie kadencje sprawowania funkcji rektora UŁ prof. S. Liszewski był przewodniczącym Konferencji Rektorów Łódzkich Uczelni Publicznych, a także uczestniczył w pracach Konferencji Rektorów Uniwersytetów Polskich i Konferencji Rektorów Akademickich Szkół Polskich.

Był jednym z sygnatariuszy podpisanego 30 września 1996 r. porozumienia o współpracy łódzkiego środowiska akademickiego, reprezentowanego przez przewodniczącego Konferencji Rektorów Łódzkich Uczelni Publicznych, prezesa Oddziału PAN w Łodzi i wiceprezesa Łódzkiego Towarzystwa Naukowego oraz władz miasta. Łódź, przynajmniej wówczas, była jedynym ośrodkiem w Polsce, w którym współpraca środowiska akademickiego i władz miasta została jednoznacznie określona. W latach 2006–2012 profesor przewodniczył Radzie ds. Szkolnictwa Wyższego i Nauki przy Prezydencie Miasta Łodzi, powołanej na mocy podpisanego porozumienia w sprawie realizacji wspólnych przedsięwzięć.

Społeczna aktywność na rzecz środowiska akademickiego prof. S. Liszewskiego nie ograniczyła się jednak tylko do UŁ i pełnionych w nim funkcji; wybrany został 16 maja 1991 r. na prezesa Łódzkiego Towarzystwa Naukowego, korporacji łódzkich uczonych, będącego ideowym i formalnym spadkobiercą Towarzystwa Przyjaciół Nauk w Łodzi. Ma już ŁTN osiemdziesięcioletnią tradycję i skupia ponad 450 członków. Funkcję prezesa tego towarzystwa pełnił z wyboru, nieprzerwanie do 30 marca 2015 r., tj. przez dwadzieścia cztery lata. Był najdłużej urzędującym prezesem ŁTN w dotychczasowej historii towarzystwa. Udział profesora w kształtowaniu obecnego statusu korporacji łódzkich uczonych jest trudny do przecenienia. Bez wątpienia można stwierdzić, że wyznaczył obecne kierunki jej działania. W uznaniu zasług dla niej, Zgromadzenie Ogólne ŁTN nadało 30 marca 2015 r. prof. S. Liszewskiemu tytuł Honorowego Prezesa Łódzkiego Towarzystwa Naukowego.

Funkcję prezesa ŁTN objął w szczególnie trudnym okresie przemian społeczno-ekonomicznych w kraju. Towarzystwo pozbawione zostało wówczas finansowania z budżetu państwa, a następnie prawa do korzystania z dotychczasowej siedziby przy ul. Piotrkowskiej 179. To dzięki staraniom profesora od roku 1999 siedziba ŁTN mieści się w zabytkowej willi Oscara Zieglera przy ul. M. Skłodowskiej-Curie 11, w której dzięki przychylności konserwatora zabytków, władz miasta i UŁ, jak również wszystkich łódzkich uczelni, przeprowadzono kompleksowy remont konserwatorski oraz wyposażono pomieszczenia.

Prezes dbał nie tylko o właściwe warunki bytowe i sprawy natury organizacyjnej ŁTN, ale również, a może przede wszystkim, poświęcał wiele czasu i starań o wypełnianie treścią statutowych zadań towarzystwa. Był inicjatorem i inspiratorem nowych kierunków działania w zakresie integracji środowiska akademickiego, przechowywania tradycji intelektualnej, podejmowania badań ważnych dla miasta i regionu, promocji i upowszechniania osiągnięć naukowych i artystycznych, kształtowania polityki wydawniczej, właściwego postrzegania roli i znaczenia ŁTN oraz jego niezbywalnego prawa i obowiązku wyrażania własnych sądów i opinii we wszystkich sprawach dotyczących środowiska akademickiego, w których głos członków towarzystwa ma uzasadnienie merytoryczne lub moralne.

W roku 1996, z inicjatywy prof. S. Liszewskiego powołano w strukturze ŁTN Wydział Sztuki i Nauk o Sztuce, co sprawiło, że towarzystwo zrzesza obecnie środowisko akademickie Łodzi w pełnym tego słowa znaczeniu.

To dzięki niemu integracja łódzkich badaczy, wynalazców i artystów znajduje swój wyraz nie tylko w inspirowaniu wspólnych spotkań o charakterze naukowym, ale również w organizowaniu i współorganizowaniu sympozjów oraz spotkań jubileuszowych ludzi nauki i sztuki, w szczególnej dbałości o honorowanie wybitnych łódzkich uczonych i twórców. Już w 1992 r. prof. S. Liszewski zapoczątkował tradycję dokumentowania osiągnięć zasłużonych członków towarzystwa ustanawiając serię wydawniczą ŁTN Sylwetki łódzkich uczonych. Rok później z jego inspiracji powołano serię wydawniczą ŁTN Moja droga do nauki , publikującą autobiografie związanych z Łodzią wybitnych postaci, ukazującą ich drogę naukową i udział w kreowaniu elity intelektualnej miasta.

Dbałość prof. S. Liszewskiego o przechowywanie dorobku naukowego i artystycznego łódzkich badaczy i twórców manifestowała się również w realizacji inicjatywy mającej na celu identyfikowanie zespołów i szkół naukowych jakie wytworzyły się w ciągu lat w łódzkich wyższych uczelniach, wskazanie znaczenia i roli mistrza z perspektywy przeszłości, teraźniejszości i z  myślą o przyszłości. Już w latach dziewięćdziesiątych organizował seminaria i dyskusje panelowe dotyczące szkół naukowych, relacji mistrz – uczeń, etosu pracy naukowej. Od roku 2008 inicjatywa ta realizowana jest poprzez cykliczne konwersatoria oraz zapoczątkowanie nowej serii wydawniczej ŁTN Szkoły i zespoły naukowe Łodzi akademickiej , przeszłość – teraźniejszość – przyszłość .

Profesor przykładał także wielką wagę do upowszechniania osiągnięć łódzkich badaczy i edukacji akademickiej. W porozumieniu z władzami szkół wyższych, z jego inspiracji, w roku akademickim 2009/2010 towarzystwo uruchomiło – cieszący się dużym zainteresowaniem – trzydziestogodzinny cykl wykładów, zaliczanych do wykładów monograficznych, dla doktorantów łódzkich uczelni. Wykłady przedstawiane są przez członków ŁTN, pod wspólnym tytułem, Współczesny świat i jego poznanie – rezultaty badań łódzkich naukowców .

Poprzez inicjowane badań na rzecz miasta i makroregionu nie tylko realizował statutowe cele towarzystwa, ale wprowadzał oryginalną problematykę Łodzi i regionu do literatury krajowej i światowej. Wyniki badań, w tym wielu projektów prezydenta Łodzi – realizowanych pod jego kierunkiem – prezentowane są w licznych publikacjach wydanych nakładem ŁTN. Należą do nich, m.in., serie wydawnicze Szlakami nauki oraz Studium wiedzy o regionie łódzkim , a także pozycje książkowe, takie jak Zarys monografii województwa łódzkiego: funkcja regionalna Łodzi i jej rola w kształtowaniu województwa (2001) czy Strategia rozwoju turystyki w Łodzi (2006), których jest współautorem i redaktorem. Spektakularnym podsumowaniem badań regionalnych stał się Atlas miasta Łodzi (2002), powstały także pod redakcją i współautorstwie prof. S. Liszewskiego oraz praca Łódź monografia miasta / Łódź a monograph of the city , wydana nakładem ŁTN w roku 2009 w wersji polsko- i anglojęzycznej. Pozycja ta stanowi nie tylko kompendium wiedzy o Łodzi, ale także promuje miasto.

Profesor nieustannie zabiegał o zaangażowanie członków towarzystwa w działania, których celem było ukazanie roli środowiska akademickiego w życiu naszego miasta i regionu. Należą do nich liczne sesje naukowe i konferencje, często podsumowujące realizowane pod jego kierunkiem projekty badawcze ważne dla Łodzi, prezentujące łódzki ośrodek akademicki, jego pozycję w Polsce i wpływ na rozwój i życie miasta, których wyniki badań znalazły się w takich wydawnictwach ŁTN jak: Szkolnictwo wyższe w Łodzi i jego rola w rozwoju funkcji metropolitarnej miasta (2008) czy Nauka łódzka na tle nauki w Polsce i w Europie (2012). Nie bez znaczenia jest również uruchomianie w ŁTN z inicjatywy prof. S. Liszewskiego seryjnych wydawnictw informacyjnych i okazjonalnych dotyczących łódzkiego środowiska akademickiego, do których należą, m.in., Informator nauki łódzkiej , Rektorzy państwowych wyższych uczelni w Łodzi, Doktorzy honoris causa łódzkich uczelni , Architektura Łodzi akademickiej , album wydany z okazji siedemdziesięciolecia Łodzi akademickiej

Integracja Polski z Unią Europejską i problematyka regionu jako najważniejszej jednostki terytorialnej, stały się inspiracją do podjęcia działalności na rzecz wprowadzenia do procesu edukacji w Łodzi i makroregionie Polski Środkowej wiedzy o własnym mieście i regionie, wiedzy o  małej ojczyźnie . Profesor intensywnie włączył się w przygotowanie i wydanie przez ŁTN zarówno Informatora programowego dla nauczycieli , jak również podręczników do edukacji regionalnej na wszystkich poziomach nauczania, tj. szkoły podstawowej, gimnazjum oraz liceum, a także materiałów dydaktycznych dla przedszkoli.

W roku 2000 powierzono ŁTN organizowanie corocznej imprezy promującej i upowszechniającej osiągnięcia łódzkiego środowiska akademickiego, naukowego i artystycznego, znanej jako Festiwal Nauki, Techniki i Sztuki w Łodzi. Przyjmując funkcję przewodniczącego rady programowej pierwszych sześciu edycji festiwalu (2001–2006), profesor wniósł ogromny wkład w kreowanie ogólnej koncepcji festiwalu i trwałego wpisania go do kalendarza ważnych imprez organizowanych w Łodzi. Z jego inspiracji stałym punktem festiwalu stał się, m.in., wprowadzony w roku 2006 wykład plenarny wygłaszany tradycyjnie przez rektora jednej z wyższych uczelni Łodzi, a od roku 2009 blok tematyczny Nobliści, w którym prezentowani są laureaci Nagrody Nobla z roku poprzedzającego kolejny festiwal.

Starania prof. S. Liszewskiego o integrację łódzkiego środowiska akademickiego nie ograniczały się wyłącznie do członków towarzystwa. Jako prezes ŁTN uczestniczył w licznych gremiach w Łodzi był zapraszany do nich, współpracował z władzami miasta i regionu. Reprezentował towarzystwo w Konferencji Rektorów Łódzkich Uczelni Publicznych, organizował w ŁTN spotkania z obecnymi i byłymi rektorami szkół wyższych w Łodzi, na których dyskutowane były sprawy ważne dla środowiska akademickiego.

W integracji tego środowiska wielką rolę odegrały gorąco wspierane przez profesora spotkania o charakterze towarzyskim i kulturalnym, do których należą, m.in., koncerty noworoczne współorganizowane przez ŁTN i Akademię Muzyczną w Łodzi od roku 1994 czy spotkania wigilijne odbywające się w siedzibie ŁTN od 1995 r. i gromadzące zarówno członków, jak i sympatyków towarzystwa.

Za działalność naukową i społeczną, prof. S. Liszewski uhonorowany został wieloma nagrodami i wyróżnieniami. Do najważniejszych należą, m.in., przyznane uczonemu godności doctora honoris causa Politechniki Łódzkiej (2011) oraz Uniwersytetu w Preszowie na Słowacji (2013), dwukrotnie Nagrody Miasta Łodzi (1995, 2003), Honorowego Obywatelstwa Miasta Łodzi (2013).

Nie sposób wymienić wszystkich inicjatyw oraz pełnego zakresu działań i zasług profesora dla ŁTN w szczególności, a środowiska akademickiego w ogóle. Jego wrażliwość na sprawy społeczne, pragmatyzm i umiejętność znajdowania rozwiązań w najtrudniejszych sytuacjach były zupełnie wyjątkowe. Stale stawiał, zarówno przed sobą, jak i współpracownikami nowe wyzwania i  inspirował do działania. Był stanowczy i konsekwentny. Jednocześnie był tolerancyjnym, życzliwym kolegą, wyrozumiałym wobec wszelkich ludzkich słabości i ułomności, chętnie wspomagającym radą. Był człowiekiem otwartym na sprawy innych ludzi, niezwykle życzliwym dla wszystkich oczekujących pomocy. Wielkie zaangażowanie prof. S. Liszewskiego w sprawy akademickie budziły powszechne uznanie i szczerą sympatię całego środowiska. Licznie zebrane grono na uroczystości odsłonięcia tablicy upamiętniającej postać uczonego było najlepszym potwierdzeniem szacunku i wdzięczności całej społeczności akademickiej Łodzi.


Wanda Małgorzata Krajewska