Pieniądze na naukę i szkolnictwo wyższe

07-06-2017

Kolejna, ósma z konferencji programowych, poprzedzających Narodowy Kongres Nauki we wrześniu w Krakowie, obradowała w dniach 25-26 czerwca w siedzibie łódzkiego centrum kultury i nauki EC1. Jej wiodącym tematem było finansowanie nauki i szkolnictwa wyższego.


Fragment sali obrad łódzkiej konferencji programowej poprzedzającej Narodowy Kongres Nauki

Fragment sali obrad łódzkiej konferencji programowej poprzedzającej Narodowy Kongres Nauki

Fot. Maciej Andrzejewski

Jak wynika z materiałów konferencyjnych zasady finansowania tych dwóch sektorów ze środków publicznych tworzą bodźce motywujące instytucje akademickie do podejmowania określonych kierunków aktywności. Dotacje budżetowe: podstawowa – w obszarze działalności dydaktycznej oraz statutowa – przewidziana na finansowanie działalności badawczej, stanowią podstawowy strumień środków dla placówek akademickich. Sposób podziału dotacji określony jest w rozporządzeniach Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego, wydanych na podstawie odpowiednich delegacji ustawowych.

Sposób obliczania dotacji na zadania związane z kształceniem studentów, algorytm, ma za sobą już długą historię. Resort nauki i szkolnictwa wyższego podjął ostatnio przedsięwzięcia mające na celu zwiększenie znaczenie czynników jakościowych. Jednak zarówno w przypadku jakości naukowej, jak i dydaktycznej powstaje pytanie co do wskaźników, które powinny je reprezentować w algorytmie podziału dotacji. Rozstrzygnąć należy też, w jakim stopniu działalność naukowa powinna być finansowana w trybie konkursowym, w formie grantów badawczych, a w jakim (i na jakich zasadach) na podstawie dotacji podmiotowej przewidzianej na działalność statutową.

Rozważane też są zmiany koncepcji finansowania, np. możliwość funkcjonowania obok algorytmu, a radykalnie: zamiast, kontraktowego systemu finansowania obejmującego część negocjowaną i przewidującego zobowiązania uczelni do realizacji określonych celów.

Wicepremier Jarosław Gowin (trzeci z prawej) i Teresa Czerwińska, podsekretarz stanu w resorcie nauki i szkolnictwa wyższego (piąta z lewej) z rektorami łódzkich uczelni publicznych, organizatorami konferencji NKN w EC1 w Łodzi

Wicepremier Jarosław Gowin (trzeci z prawej) i Teresa Czerwińska, podsekretarz stanu w resorcie nauki i szkolnictwa wyższego (piąta z lewej) z rektorami łódzkich uczelni publicznych, organizatorami konferencji NKN w EC1 w Łodzi

Fot. Tomasz Boruszczak

Należy też rozstrzygnąć jakim stopniu w podziale środków publicznych na badania naukowe i szkolnictwo wyższe powinny uczestniczyć uczelnie niepubliczne.

– Wnioski z dyskusji przedkongresowych spotkań są brane pod uwagę w pracach nad projektem nowej ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym – powiedział, m.in., Jarosław Gowin , wicepremier, minister nauki i szkolnictwa wyższego podczas briefingu prasowego w przerwie obrad pierwszego dnia łódzkiej konferencji. Projekt ustawy, resort przedstawi go we wrześniu podczas obrad Narodowego Kongresu Nauki, jest już – jak poinformował wicepremier – przygotowany w sześćdziesięciu-siedemdziesięciu procentach.

– Celem łódzkiej konferencji jest dyskusja nad takim systemem finansowania, który skutecznie będzie motywował do podnoszenia jakości badań naukowych i kształcenia studentów. Jednym z instrumentów są tu nowe zasady finansowania uczelni, które zostały wprowadzone zostały na początku tego roku – podkreślił minister i dodał, że według wcześniej obowiązujących zasad pieniądz szedł za studentem. Powodowało to, że szkołom wyższym opłaciło się kształcenie masowe, które z natury rzeczy nie może być najwyższej jakości. – Obecnie obowiązują już zasady projakościowe, premiowane są finansowo uczelnie, w których na nauczyciela akademickiego przypada nie więcej niż trzynastu studentów. Ponadto, przy ustalaniu wielkości dotacji dla szkoły wyższej, po raz pierwszy brana jest pod uwagę jakość naukowa kadry. To dopiero początek. Kolejne zmiany w systemie finansowania nauki i szkolnictwa wyższego zostaną przedstawione w resortowym projekcie ustawy z uwzględnieniem wniosków z łódzkiej konferencji – kontynuował wicepremier.

Dalej minister mówił, że zmiana modelu finansowania uczelni jest konieczna, ale też i niewystarczająca. – Reforma nauki i szkolnictwa wyższego nie uda się, jeżeli nie zwiększymy nakładów na ten cel. Polski budżet stać na to, by finansować uczelnie i instytuty naukowe w większym stopniu. Pod względem wydatków na naukę, w przeliczeniu na liczbę mieszkańców i wysokość budżetu, kraj nasz znajduje się na trzydziestym pierwszym miejscu wśród trzydziestu pięciu państw OECD – niejako podsumował swe wystąpienie wicepremier.

Teresa Czerwińska , podsekretarz stanu w Ministerstwie Nauki i Szkolnictwa Wyższego, uzupełniając wypowiedź szefa resortu wskazała, że nowy system finansowania ma być stabilny, przejrzysty i elastyczny. Nie oznacza to, że uczelnia powinna mieć znacznie większą niż dotychczas swobodę w wydawaniu środków finansowych służących poprawie jakości jej  pracy.

Organizatorem konferencji było Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego. Do prac nad jej przygotowaniem szeroko włączyło się także łódzkie środowisko akademickie i naukowe reprezentowane przez: Uniwersytet Łódzki, Politechnikę Łódzką, Uniwersytet Medyczny, Państwową Wyższą Szkołę Filmową, Telewizyjną i Teatralną, Akademię Muzyczną, Akademia Sztuk Pięknych i Polską Akademię Nauk Oddział w Łodzi.

Oprac.: (sb)