Profesor Witold Broniewicz (1923?2013)

Stanisław Bąkowicz

08-01-2014

Urodził się 8 czerwca 1923 r. w Białymstoku. Lata szkolne spędził na Wileńszczyźnie, skąd wywodzi się Jego rodzina. W roku 1945 w następstwie wydarzeń powojennych przybył do Łodzi, gdzie rozpoczął studia na Wydziale Prawno-Ekonomicznym utworzonego w tymże roku Uniwersytetu Łódzkiego. Z uczelnią tą związał swą dalszą drogę życiową.

Po uzyskaniu w roku 1949 tytułu magistra prawa podjął pracę w Katedrze Postępowania Cywilnego Uniwersytetu Łódzkiego jako asystent. W 1959 r. uzyskał stopień doktora prawa na podstawie częściowo opublikowanej pracy o przyznaniu w polskim procesie cywilnym. Habilitował się w roku 1963 na podstawie rozprawy nt. Legitymacja procesowa. Tytuł profesora nadzwyczajnego został mu nadany w 1973, a profesora zwyczajnego w 1982 roku.

Broniewicz

Stale pomnażany dorobek naukowy Profesora dochodzi do trzystu pozycji, przede wszystkim w dziedzinie postępowania cywilnego. Do dorobku tego sięgają szeroko inni autorzy, wykorzystywany jest także przez praktykę, zwłaszcza w orzecznictwie Sądu Najwyższego i Trybunału Konstytucyjnego. Wśród opracowań naukowych na uwagę zasługuje przede wszystkim obszerny podręcznik postępowania cywilnego, który doczekał się dziesięciu wydań. Stanowi on zarys systemu polskiego prawa postępowania cywilnego i należy do czołowych pozycji polskiej literatury postępowania cywilnego. Spośród innych opracowań naukowych Profesora należy wymienić dwie książki: Następstwo procesowe w polskim procesie cywilnym (Warszawa 1971) oraz wydany we Włoszech komentarz do polskiego kodeksu postępowania cywilnego w języku włoskim (Codice di procedura civile polacco. Traduzione e commento (Rimini 1981) z bibliografią sięgającą XVI stulecia. Przekład ten w opinii prof. Jerzego Wróblewskiego stanowi nie tylko doniosłe wydarzenie dla komparatystyki prawniczej, ale także doniosły fakt kulturowy, wykraczający poza ścisłe ramy prawnicze.

Na dorobek naukowy Profesora składają się ponadto rozprawy, studia i artykuły, glosy do orzeczeń Sądu Najwyższego, recenzje, sprawozdania i inne publikacje, z czego blisko czterdzieści to prace w językach obcych, publikowane za granicą (Włochy, Niemcy, Francja, Japonia, Ukraina), stanowiące promocję prawa polskiego i polskiej myśli prawniczej.

Nie sposób szczegółowo wymienić wszystkich zasług Profesora dla rozwoju teorii prawa postępowania cywilnego. Konieczne wydaje się jednak zwrócenie uwagi na trzy zasadnicze koncepcje teoretyczne dotyczące istoty procesu cywilnego. Na uwagę zasługuje przede wszystkim teoria prawa jurysdykcyjnego, wyróżnionego i usytuowanego w płaszczyźnie podziału między prawem postępowania i prawem materialnym. Następnie wypada wymienić koncepcję legitymacji procesowej, która w ujęciu Uczonego przysługuje podmiotowi objętemu działaniem normy indywidualno-konkretnej przytoczonej w powództwie niezależnie od istnienia tej normy w rzeczywistości. Jako kolejną odnotować należy teorię przedmiotu procesu cywilnego ujmowanego jako twierdzenia powoda o istnieniu albo nieistnieniu określonej normy indywidualno-konkretnej przedstawionej sądowi celem wiążącego ustalenia tego istnienia albo nieistnienia.

Profesor wielokrotnie reprezentował polską naukę postępowania cywilnego poza granicami kraju, biorąc udział w konferencjach i kongresach międzynarodowych, przyczyniając się do pogłębienia znajomości polskiego prawa procesowego za granicą. Utrzymywał żywe kontakty z ośrodkami naukowymi Włoch, Niemiec, Austrii, Francji, Szwajcarii, Japonii, Ameryki Łacińskiej, Słowacji. Wygłosił wiele wykładów na kilkunastu uniwersytetach zagranicznych (Kijów, Tbilisi, Mediolan, Pawia, Bolonia, Rzym, Perugia, Katania, Turyn, Wenecja, Messyna, Sassari, Zurych, Lyon, Wiedeń, Bonn, Tokio, Ateny).

Przez wiele lat był członkiem kilku zagranicznych stowarzyszeń naukowych, w tym Association Henri Capitant, International Association Procedural Law, Wissenschaftliche Vereinigung fur Inernational Verfahrensrecht, Institut Canadien Iner-Americain de Recherche.

W uznaniu zasług naukowych został uhonorowany księgą pamiątkową Symbolae Vitoldo Broniewicz dedicatae (1998), zawierającą trzydzieści artykułów w różnych językach (polskim, włoskim, niemieckim i francuskim).

Przedstawiony tu skrótowo zarys osiągnięć Profesora oraz dane biograficzne nie są w stanie oddać w pełni wybitnej Jego osobowości ani właściwego miejsca, jakie zajmuje od szeregu lat w polskiej i światowej nauce postępowania cywilnego. Uchodzi niewątpliwie za jednego z najwybitniejszych, o międzynarodowej sławie specjalistów prawa postępowania cywilnego.

Zmarł 4 listopada w wieku dziewięćdziesięciu lat. Trzy dni później został pochowany na katolickiej części Starego Cmentarza przy ul. Ogrodowej w Łodzi.