Wizja wspólnej historii

Jan Wolski

08-01-2014

W Centrum Badań nad Historią i Kulturą Basenu Morza Śródziemnego i Europy Południowo-Wschodniej im. prof. Waldemara Cerana Ceraneum realizowane są projekty naukowe finansowane ze środków Narodowego Centrum Nauki oraz Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego z udziałem współpracowników spoza naszego uniwersytetu.

Jeden z pierwszych wniosków ? projekt pt. Bizancjum i Arabowie. Spotkanie cywilizacji VI?VIII w. uzyskał grant NCN w programie Harmonia 2, którego wyniki zostały ogłoszone w czerwcu minionego roku. W skład zespołu kierowanego przez dr hab. prof. UŁ Teresę Wolińską z Katedry Historii Bizancjum wchodzą pracownicy Wydziału Filozoficzno-Historycznego oraz Wydziału Studiów Międzynarodowych i Politologicznych UŁ, a także dr Hassan Badawi z Uniwersytetu Arystotelesa w Salonikach (Grecja). Projekt ma zakończyć się w roku 2015, a jego efektem będzie monografia naukowa, strona internetowa oraz wirtualne muzeum. Interaktywny portal ma popularyzować wiedzę o najdawniejszych dziejach kontaktów arabsko-bizantyńskich.

? Szczególnie zależy nam na tym, żeby zwrócić uwagę na wieloaspektowość relacji świata arabskiego z chrześcijańskim Bizancjum. Obie cywilizacje, mimo licznych konfliktów, ubogacały się wzajemnie ? podkreśla kierownik projektu. ? Mamy nadzieję, że współpraca z Uniwersytetem Arystotelesa w Salonikach zaowocuje nawiązaniem kontaktów z ośrodkami naukowymi w Libanie (Uniwersytet Świętego Józefa, Uniwersytet Amerykański), Egipcie (Uniwersytet Kairski) i Arabii Saudyjskiej (Uniwersytet Króla Sauda), co pomoże nam lepiej poznać wizję wspólnej, bizantyńsko-arabskiej historii prezentowaną w krajach arabskich.

Strona internetowa informująca szerzej o celach i uczestnikach projektu jest już dostępna pod adresem www.byz-arab.uni.lodz.pl, a ostateczna jej wersja pojawi się na zakończenie projektu. Kolejne przedsięwzięcie, finansowane z grantu NCN (program Sonata Bis 1) realizowane w Ceraneum poświęcone jest polskiej recepcji, w (kontekście twórczości translatorskiej, piśmiennictwa i literatury ludowej kręgu Slavia Orthodoxa. Zespołem wykonawczym złożonym z pracowników Katedry Slawistyki Południowej Wydziału Filologicznego UŁ oraz Uniwersytetu Jagiellońskiego i Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu kieruje dr Ivan Petrov. Projekt zostanie zakończony w roku 2018. Jego zwieńczeniem mają być dwie publikacje: pełna komentowana bibliografia przekładów piśmiennictwa prawosławnych Słowian na język polski oraz opracowanie bibliograficzne poświęcone recepcji tekstów ich kultury ludowej w naszym kraju. Warto podkreślić, że wniosek o ten grant został wysoko oceniony przez ekspertów i recenzentów NCN; znalazł się on na drugim miejscu listy rankingowej w danym typie konkursowym i panelu dziedzinowym w całej Polsce.

Bliskie finalizacji jest wydanie francuskiego przekładu książki prof. Waldemara Cerana, patrona centrum, pt. Rzemieślnicy i kupcy w Antiochii i ich ranga społeczna (II połowa IV wieku). Publikację sfinansowało Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego w pierwszej edycji (2011 r.) Narodowego Programu Rozwoju Humanistyki.

? Książka wnosi bardzo dużo do studiów nad dziejami Antiochii, jej gospodarką i społeczeństwem. Opublikowana w języku polskim przeszła bez echa w nauce światowej. Od prawie pięćdziesięciu lat, kiedy została wydana, studia nad tą dziedziną niemalże nie posunęły się naprzód. Mimo upływu czasu publikacja profesora Waldemara Cerana jest nowatorska i odkrywcza ? ocenia dr Paweł Filipczak z Katedry Historii Bizancjum UŁ, inicjator przekładu. W projekcie uczestniczy także prof. Sławomir Bralewski.

Efektem współpracy międzynarodowej na polu dydaktyki uniwersyteckiej są dwa kolejne projekty, w których udział bierze Ceraneum. Pierwszy to Standards of Everyday Life in the Middle Ages and in Modern Times (Standardy życia codziennego w średniowieczu i nowożytności) realizowany przez sześć uniwersytetów z: Polski, Bułgarii, Turcji i Rumunii. Spotkania odbywają się w Wielkim Tyrnowie (Bułgaria). Do tej pory odbyły się dwa; planowane jest trzecie. Każdy uniwersytet reprezentuje 6-8-osobowa grupa wykładowców, doktorantów i studentów: historyków, socjologów i antropologów kultury. Na UŁ projekt ten jest koordynowany przez prof. Macieja Kokoszko z Katedry Historii Bizancjum. Drugi międzynarodowy projekt dydaktyczny: Syncretic Societies: Bridging Traditions and Modernity? Balkan Summer School for Religion and Public Life (Społeczeństwa synkretyczne: łącząc tradycję i nowoczesność? Bałkańska letnia szkoła religii i życia społecznego), prowadzony również przez międzynarodowe konsorcjum uniwersytetów, odbył się latem tego roku w Płowdiwie (Bułgaria). Uczestniczyli w nim nie tylko ludzie nauki, ale także przedstawiciele organizacji pozarządowych, liderzy wspólnot wyznaniowych oraz dziennikarze. Oprócz wykładów i dyskusji program obejmował praktyki terenowe, a koordynatorem projektu z ramienia UŁ był prof. Georgi Minczew z Katedry Slawistyki Południowej.

Członkowie centrum realizują również projekty wsparte grantami macierzystych jednostek uniwersytetu. Wspomniany już prof. M. Kokoszko kieruje pracami badawczymi nad kuchnią i obyczajami żywieniowymi Rzymian i Bizantyńczyków. Planowany wynik projektu Pokarm dla ciała i ducha. Dietetyka i sztuka kulinarna antyku i wczesnego Bizancjum, II?VII w. to monografia w językach polskim i angielskim oraz tłumaczenia tekstów źródłowych.

Realizacji kolejnego projektu, finansowanego z programu NCN Preludium 2, podjęła się mgr Zofia Brzozowska z tejże Katedry Historii Bizancjum. Przedmiotem swych dociekań naukowych uczyniła ona dzieje wyobrażeń o Mądrości Bożej w świecie bizantyńsko-słowiańskim. We wrześniu tego roku ogłoszono wyniki międzynarodowego konkursu Spotkania Kulturowe, organizowanego przez międzynarodowe konsorcjum Humanities in the European Research. Wśród czterech laureatów z Polski znalazł się projekt Bliskowschodni chrześcijanie ? opis i analiza wybranych wspólnot w Europie, którego polską częścią kieruje członkini Ceraneum, pracownik Wydziału Studiów Międzynarodowych i Politologicznych UŁ dr Marta Woźniak. W projekcie uczestniczą też naukowcy z Danii i Szkocji, a okres jego realizacji przewidziany jest na lata 2013?2015.

Warto też wspomnieć o dwóch zakończonych już projektach prowadzonych przez członków Ceraneum przy wsparciu grantów ministerialnych. Pierwszy z nich, Konstantynopol ? Nowy Rzym i jego mieszkańcy IV ? pocz. VII w. zrealizowany przez zespół pod kierunkiem prof. Mirosława J. Leszki z Katedry Historii Bizancjum (lata 2007?2010), zaowocował dwiema publikacjami książkowymi. Drugi zakończony projekt: Zdigitalizowany korpus słowiańskich apokryfów starotestamentowych. Paleografia, tekstologia, kodykologia był dziełem zespołu pod kierunkiem prof. G. Minczewa (lata 2008?2011). Jego członkowie związani byli z Zakładem Paleoslawistyki i Kultury Ludowej UŁ. Z efektami ich prac można się zapoznać, m.in., na stronie internetowej palaeoslavica.uni.lodz.pl.

Przedsięwzięcia realizowane przez Ceraneum wspierają również władze lokalne. Urząd Miasta Łodzi dofinansował organizację trzeciej edycji konferencji z cyklu Biblia Slavorum Apocryphorum, która odbyła się od 3 do 5 października tego roku oraz pierwszy tom (2011) wydawanego w centrum rocznika Studia Ceranea. Drugi tom z kolei został opublikowany we współpracy z Biblioteką Uniwersytetu Łódzkiego ze środków MNiSW przyznanych UŁ na działalność upowszechniającą naukę. Doktor I. Petrov, sekretarz naukowy ds. rozwoju Centrum Ceraneum i działalności wydawniczej, podkreśla: ? Dzięki wielkiej aktywności i zaangażowaniu pracowników UŁ związanych z Ceraneum od początku powołania placówki do chwili obecnej udało się uzyskać dotacje ze źródeł zewnętrznych na łączną kwotę ponad dziewięćset siedemdziesiąt tysięcy złotych.

Wszystkie projekty samego centrum oraz te realizowane przez jego członków w innych jednostek organizacyjnych UŁ ? zarówno bieżące, jak i zakończone ? są prezentowane na stronie ceraneum.uni.lodz.pl.


Jednym z głównych celów ? utworzonego na naszej uczelni w roku 2011 ? Centrum Badań nad Historią i Kulturą Basenu Morza Śródziemnego i Europy Południowo-Wschodniej im. prof. Waldemara Cerana ?Ceraneum? jest integracja zespołów naukowych zajmujących się tematyką wskazaną w nazwie tej jednostki.