Prymas, polityk, pisarz – syn ziemi łódzkiej

04-12-2017

W Olszowie i w Ujeździe, w Łódzkiem, w dniach 10-11 września odbyły się obchody 340. rocznicy śmierci prymasa Andrzeja Olszowskiego, syna tej ziemi.


Towarzyszyła im sesja naukowa nt. Andrzej Olszowski (1621–1677) – prymas, polityk, pisarz zorganizowana w Gminnym Ośrodku Kultury w Ujeździe przez Łódzkie Towarzystwo Naukowe reprezentowane przez prof. Marię Wichową, członkinię Zarządu ŁTN z Uniwersytetu Łódzkiego, historyka literatury staropolskiej – we współpracy z prof. Zdzisławem Pakowskim z Politechniki Łódzkiej, specjalistą z zakresu inżynierii chemicznej, regionalistą, autorem monografii Olszowa. Historia i ludzie .

Ksiądz prof. Waldemar Gliński z Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie, autor monografii Dzieje parafii św. Wojciecha w Ujeździe , wygłosił podczas sesji referat nt. Andrzej Olszowski jako fundator kościoła w Ujeździe . Referent, historyk i znawca dziejów tej miejscowości, omówił w nim rolę prymasa Olszowskiego przy fundacji kościoła pw. św. Wojciecha w Ujeździe.

Portret prymasa Andrzeja Olszowskiego, syna ziemi łódzkiej

Portret prymasa Andrzeja Olszowskiego, syna ziemi łódzkiej

Fot. wikipedia.pl

Z kolei dr hab. Zofia Wilk-Woś, profesor Społecznej Akademii Nauk w Łodzi, w  wystąpieniu nt. Działalność kościelna arcybiskupa Olszowskiego skupiła się na jego aktywności jako arcypasterza archidiecezji gnieźnieńskiej oraz prymasa Polski i Litwy. Dokonała tego na podstawie nieznanych dotąd badaczom źródła, proweniencji kościelnej, znajdującego się w Archiwum Archidiecezjalnym w Gnieźnie.

W następnym referacie nt. Działalność polityczna podkanclerzego koronnego Andrzeja Olszowskiego w latach 1669–1670 dr Tomasz Stolarczyk z Biblioteki Uniwersytetu Łódzkiego omówił w zarysie aktywność podkanclerzego na tym urzędzie w okresie jego największych sukcesów: zabiegi wokół elekcji Michała Korybuta Wiśniowieckiego na króla Polski oraz starania o rękę Habsburżanki dla nowego władcy, a także działalność na sejmach walnych w roku 1670, starcia z profrancuską opozycją w Rzeczypospolitej Obojga Narodów.

Wymieniona wcześniej prof. M. Wichowa w referacie nt. Pisarstwo prymasa Andrzeja Olszowskiego (1621–1677) przedstawiła działalność publicystyczną prymasa. Była to wypowiedź ważna bowiem do tej pory prawnuk Frycza Modrzewskiego interesował badaczy jako polityk i duszpasterz, zaś prelegentka pokazała jak bogaty i wartościowy jest dorobek literacki Olszowskiego i wykazała pilną potrzebę wprowadzenia tej twórczości do historii literatury polskiej.

W wystąpieniu nt. Krąg rodzinny prymasa Andrzeja Olszowskiego, poświęconemu genealogii jego rodziny, dr Tomasz Sławiński z Instytutu Gospodarki Przestrzennej i Mieszkalnictwa w Warszawie, historyk z wykształcenia, członek Polskiego Towarzystwa Heraldycznego, autor artykułu Olszowscy herbu Wilczekosy. Stan badań nad genealogią rodzin y) opublikowanego w  Studiach Genealogicznych ustalił nową datę narodzin Olszowskiego, a mianowicie rok 1623. Według dotychczasowych opracowań prymas był o dwa lata starszy.

Magister Łukasz Ćwikła z UŁ w referacie nt. Przodkowie prymasa Andrzeja Olszowskiego, czyli o początkach rodziny Olszowskich i ich herbie Prus II opowiedział o antenatach Olszowskiego. Przedstawił w nim również herb szlachecki Prus II, którym pieczętował się prymas.

Obrady sesji w siedzibie GOK w Wolborzu

Obrady sesji w siedzibie GOK w Ujeździe

Fot. GOK Ujazd

Wspomniany już wyżej prof. Z. Pakowski, w referacie nt. Dzieje wsi gniazdowej Olszowskich herbu Wilczekosy, zaprezentował historię wsi rodowej arcybiskupa Olszowskiego.

Jako ostatnia wystąpiła dr hab. Anna Ryś, profesor Uniwersytetu Gdańskiego, która przygotowała referat nt. O dyskursie Olszowskiego De archiepiscopatu gnesnensi. Do tej pory to poważne dzieło Olszowskiego nie było przedmiotem badań, uczeni ograniczali się w wypowiedziach o nim do kilku ogólnikowych opinii. Profesor przeprowadziła zaś wnikliwą analizę tego dzieła prymasa, powstałego na podstawie skrupulatnie gromadzonych materiałów źródłowych. To bardzo ważny głos w dyskusji o piśmiennictwie kościelnym Olszowskiego.

Na zakończenie sesji jej organizatorzy, prof. M. Wichowa wraz z prof. Z. Pakowskim, dokonali podsumowania obrad. Uznali je za bardzo owocne i wyrazili przekonanie, że zaprezentowane wyniki badań nad życiem i działalnością prymasa Andrzeja Olszowskiego pozwolą znacznie poszerzyć, a w pewnych kwestiach sprostować, wiedzę o tym wybitnym dostojniku kościelnym i państwowym, synu Olszowy. W pisarstwie politycznym kontynuującym dzieło swego wielkiego pradziada, wolborskiego wójta.

Sesję poprzedziły: poświęcenie w Olszowie tablicy upamiętniającej 340. rocznicę śmierci Andrzeja Olszowskiego, msza św. w kościele parafialnym pw. św. Wojciecha w Ujeździe, a po niej koncert chóru Gminnego Ośrodka Kultury. W uroczystościach jubileuszowych wziął udział Mścisław Olszowski, przedstawiciel rodziny Olszowskich.

Ich uczestnikom, pracownikom GOK z Jarosławem Cielebonem, którzy zabiegali o to, by obrady toczyły się w jak najlepszych warunkach i atmosferze, podziękowali Artur M. Pawlak, wójt gminy Ujazd oraz Monika Saktura, dyrektor tamtejszego Gminnego Ośrodka Kultury.

x x x

Łódzkie Towarzystwo Naukowe przed kilkoma laty podjęło z powodzeniem inicjatywę prezentowania badań naukowych, poświęconych dziejom miejscowości pozauniwersyteckich, podczas konferencji organizowanych właśnie na ich terenie. Profesor M. Wichowa ma w swoim dorobku udaną współpracę w tym zakresie ze Stowarzyszeniem Przyjaciół Wolborza i władzami tego miasta, co zaowocowało opublikowaniem dwu tomów materiałów pokonferencyjnych. Brała też udział w badaniu dziejów parafii Lubochnia i pisała o historii swego rodzinnego Małcza.

Tomasz Stolarczyk