Miasto postindustrialne i jego dziedzictwo

30-11-2017

Międzynarodowa konferencja naukowa Miasto postindustrialne i jego dziedzictwo w XXI wieku. Ochrona-Konserwacja-Rewitalizacja ((Die postindustrielle Stadt und ihr kulturelles Erbe im 21. Jahrhundert. Schutz-Erhaltung- Revitalisierung) odbyła się 11-12 października w Łodzi.


Celem obrad była analiza współczesnych losów obiektów poprzemysłowych w kontekście możliwości ich zagospodarowania, rewitalizacji i ochrony konserwatorskiej. Omawiano, m.in., sposoby oceny wartości zabytkowej oraz estetycznej, zarówno pojedynczych budowli, jak i wielkoprzestrzennych zespołów urbanistycznych. Istotną kwestią stała się możliwość dyskusji nad tak ważnymi dla Łodzi zagadnieniami w gronie międzynarodowych badaczy historii architektury i konserwatorów zabytków, reprezentujących przede wszystkim ośrodki naukowe z Europy Środkowowschodniej oraz porównania polskich doświadczeń z tendencjami europejskimi

Konferencję zainaugurowało 25. spotkanie Grupy Roboczej Polskich i Niemieckich Historyków Sztuki i Konserwatorów. Pierwsza część obrad plenarnych, które rozpoczęły się 12 października, poświęcona była zagadnieniu Miasto przemysłowe jako kulturowe dziedzictwo – kwestie teoretyczne . Referaty przedstawili Bogusław Szmygin (Politechnika Lubelska), Waldemar J. Affelt (Politechnika Gdańska) oraz analizujący śląskie muzea techniki Piotr Gerber (Wrocław/Jaworzyna Śląska). Doświadczenia niemieckie. Pośrednictwo – waloryzacja postindustrialnego dziedzictwa przemysłowego: koncepcje i strategie stały się myślę przewodnią kolejnych czterech wystąpień. Paul Zalewski (Europa-Universität Viadrina in Frankfurt/Oder), Dorothee Haffner (Hochschule für Technik und Wirtschaft Berlin, Berliner Zentrum Industriekultur), Kathrin Kruner (Technische Universität Bergakademie Freiberg) oraz Matthias Baxmann (Archäologisches Landesmuseum, Zossen) opisywali stosunek do przestrzeni postindustrialnych na przykładzie, m.in., Frankfurtu, Berlina i Baden. Dziedzictwu Górnego Śląska poświęcone były referaty Irmy Koziny (Akademia Sztuk Pięknych w Katowicach) i Thomasa Parent (LWL-Industriemuseums, Dortmund), wygłoszone podczas panelu Wyzwania wielkich okręgów przemysłowych. Tę część obrad dopełniły komunikaty Anne Scheinhardt (Bibliotheca Hertziana–Max-Planck-Institut für Kunstgeschichte, Rzym) – wskazujące na doświadczenia urbanistyki Wiecznego Miasta od wieku XIX do XXI, a także Katarzyny Chojnackiej i Justyny Rakoczy (Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytkow we Wrocławiu, Delegatura w Jeleniej Górze) oraz Marty Ostrowskiej-Bies (Wrocław).

Obrady plenarne konferencji, odbywające się w pomieszczeniach łódzkiego Centralnego Muzeum Włókiennictwa, których klimat nawiązuje do problematyki sesji

Obrady plenarne konferencji, odbywające się w pomieszczeniach łódzkiego Centralnego Muzeum Włókiennictwa, których klimat nawiązuje do problematyki sesji

Fot. Alina Barczyk

Wieczorem odbyła się prezentacja najnowszego katalogu Zabytki Sztuki w Polsce. Małopolska , opracowanego pod kierownictwem Wojciecha Bałusa (Uniwersytet Jagielloński w Krakowie) oraz Dietmar Popp (Herder-Institut, Marburg).

Podczas konferencji w sposób szczególny uwzględniono obszar Europy Środkowowschodniej. Geograficzny zakres zainteresowań prelegentów poszerzyło wystąpienie Łukasza Mikołaja Sadowskiego (Akademia Sztuk Pięknych w Łodzi), poświęcone jednej z dzielnic Buenos Aires. Następne referaty sesji, rozpoczynającej drugi dzień obrad, zatytułowanej Wyzwania wobec zachowania i rewitalizacji dziedzictwa postindustrialnego , wygłosili: Henry Kuningas (Eesti Kunstiakadeemia Tallinn), Piotr Fiuk (Zachodniopomorski Uniwersytet Technologiczny w Szczecinie) oraz Bogusław Wowrzeczka i Marzanna Jagiełło (Politechnika Wrocławska). Ważnym aspektem spotkania była refleksja nad pejzażem architektonicznym i rewitalizacją Łodzi, którą zaprezentowali: Krzysztof Stefański (Uniwersytet Łódzki), charakteryzując współczesne funkcjonowanie rezydencji fabrykanckich oraz Julia Sowińska-Heim (Uniwersytet Łódzki), Małgorzata Wróblewska Markiewicz (Łódź), Jerzy Głowacki i Olga Tuszyńska-Szczepaniak (Centralne Muzeum Włókiennictwa w Łodzi). Powyższe referaty zostały przedstawione podczas panelu Doświadczenia łódzkie. Architektura, urbanistyka i sztuka w procesie przemian ku społeczeństwu postindustrialnemu . Obrady uwieńczyły komunikaty autorstwa Piotra Kuroczyńskiego (Hochschule Mainz), Sławomira Brzezickiego (Herder-Institut, Marburg) oraz Andrzeja Borsuka (Muzeum Okręgowe w Bydgoszczy). Badacze rozważyli w nich, m.in., metody adaptacji i dopuszczalny stopień ingerencji w substancję zabytkową obiektów poprzemysłowych.

Wystąpienia konferencyjne wzbogaciły: możliwość poznania koncepcji EXPO 2022 ŁÓDŹ POLAND przygotowanej przez Urząd Miasta Łodzi oraz zwiedzenia Centralnego Muzeum Włókiennictwa, mieszczącego się w Białej Fabryce Geyera.

Dopełnieniem ostatniego dnia sesji był objazd naukowy, podczas którego prof. K. Stefański przybliżył historię rozwoju urbanistycznego i architektury miasta oraz scharakteryzował różnorodne przykłady zagospodarowania dziedzictwa postindustrialnego na terenie Łodzi. Uczestnicy konferencji mogli zwiedzić kampus Politechniki Łódzkiej, osiedle Księży Młyn oraz zaadaptowaną na lofty fabrykę Scheiblera przy ul. Tymienieckiego. Dostosowanie do współczesnych potrzeb kulturalno-społecznych stało się w widoczne na przykładzie elektrociepłowni EC1 oraz kompleksu zabudowy przy zbiegu ulic Ogrodowej i Zachodniej – hotelu Andel’s; Pałacu Poznańskich, pełniącego funkcję siedziby Muzeum Miasta Łodzi oraz centrum handlowego Manufaktura.

Zasadność wyboru tematu oraz potrzebę wymiany doświadczeń między historykami sztuki z Polski i Niemiec potwierdziły towarzyszące referatom dyskusje, które moderowali: Tomasz Torbus (Uniwersytet Gdański), Tadeusz J. Żuchowski (Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu), Beate Störtkuhl (Bundesinstitut für Kultur und Geschichte der Deutschen im östlichen Europa, Oldenburg), Piotr Korduba (Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu), Krzysztof Stefański i Tadeusz Bernatowicz (Uniwersytet Łódzki), Katja Bernhardt (Humboldt-Universität, Berlin) oraz Małgorzata Omilanowska (Uniwersytet Gdański), była minister kultury i dziedzictwa narodowego Teksty wystąpień zostaną opublikowane.

Do najistotniejszych efektów konferencji należała prezentacja najnowszych ustaleń badawczych dotyczących dziedzictwa postindustrialnego Łodzi i wymiana myśli z naukowcami specjalizującymi się w problematyce rewitalizacji poszczególnych miast europejskich. Sesja pozwoliła tym samym na uwidocznienie dokonań badawczych Katedry Historii Sztuki i całego Uniwersytetu Łódzkiego na arenie międzynarodowej.

Honorowym patronatem konferencję objął rektor UŁ prof. Antoni Różalski. Odbyła się ona w cyklu corocznych spotkań naukowych Grupy Roboczej Polskich i Niemieckich Historyków Sztuki i Konserwatorów. Za merytoryczne przygotowanie obrad odpowiedzialni byli prof. Krzysztof Stefański oraz prof. Piotr Gryglewski, kierownik Katedry Historii Sztuki UŁ.

Sesja została zorganizowana przez Katedrę Historii Sztuki UŁ we współpracy z Europa-Universität Viadrina in Frankfurt/Oder, łódzkim oddziałem Stowarzyszenia Historyków Sztuki oraz Centralnym Muzeum Włókiennictwa, w którego siedzibie prowadzono obrady.

Alina Barczyk