W Łodzi jesteśmy szczególnie wyczuleni na autonomię uniwersytetów

06-12-2017

(Obszerne fragmenty wystąpienia prof. ANTONIEGO RÓŻALSKIEGO, rektora UŁ, wygłoszonego podczas uroczystości z okazji Dnia Edukacji Narodowej na Uniwersytecie Łódzkim)

Dzień Edukacji Narodowej jest świętem polskiej oświaty i szkolnictwa wyższego. Święto to upamiętnia powstanie Komisji Edukacji Narodowej, która była pierwszym ministerstwem oświaty publicznej w Polsce.

(…) Dzisiaj działania Komisji Edukacji Narodowej i program reform jaki wypracowała przywołuje się w kontekście obecnej reformy nauki i szkolnictwa wyższego. Takie odniesienie znalazło się w wystąpieniach podczas niedawnego Kongresu Nauki Polskiej w Krakowie, a także innych spotkaniach poświęconych prezentacji założeń ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce . Nawiązuję więc do projektu tej ustawy mimo, iż o niej już mówiłem, podczas inauguracji roku akademickiego na naszym uniwersytecie. (….)

Jednym z głównych celów wprowadzanych reform jest uzyskanie przez polskie wyższe uczelnie doskonałości naukowej i w zakresie kształcenia. Aby to osiągnąć zakłada się wyłonienie uczelni badawczych, ze zwiększonym finansowaniem, jak zapewnia Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dodatkowych funduszy, przekazanych tym uczelniom, tak aby pozostałe nie straciły. Uczelnie te, a przynajmniej pewna ich liczba, powinny znaleźć się w światowych rankingach uczelni akademickich na miejscach wyższych, niż są obecnie polskie uniwersytety. Drugi, podkreślany cel reformy, to zwiększenie autonomii uczelni wyższych. Tu w Łodzi jesteśmy szczególnie wyczuleni na autonomię uniwersytetów. Wszak w naszym mieście w roku 1981, podczas strajków studenckich, wywalczono samorządność i wolność akademicką. Kluczową więc kwestią jest odniesienie się do wprowadzenia do ustroju uczelni wyższej nowego jej organu – rady uczelni, w skład której, ponad pięćdziesiąt procent członków, łącznie z przewodniczącym, będzie wybierana spoza wspólnoty akademickiej uczelni przez jej przez senat. Rada ta  oprócz zadań opiniodawczych ma wskazywać kandydatów na rektora, uchwalać strategię uczelni oraz sprawować nadzór nad gospodarką finansową i zarządzeniem. Takie umocowanie rady uczelni w ustawie, stanowi, w moim przekonaniu, ograniczenie autonomii uczelni, choć, samo jej działanie, przy innym umocowaniu, zwłaszcza gdyby znaleźli się w niej ludzie, z jednej strony rozumiejący naukę i specyfikę szkół wyższych, z drugiej zaś mający wysoką pozycję w biznesie czy szeroko rozumianym otoczeniu gospodarczo-społecznym, zdolni wspierać i pomagać, mogło by być dla uczelni korzystne.

Uchwalenia ustawy, tak jak ją przedstawiono w Krakowie, zmieni zasadniczo ustrój szkoły wyższej. Wzrośnie rola, ale i odpowiedzialność Rektora. Nasza uczelnia będzie musiała przejść reorganizację dokładnie w odwrotnym kierunku, do tego w którym ją przeprowadziliśmy kilka lat temu. Nie będzie mogła już funkcjonować w systemie zdecentralizowanym pod względem finansowym, czy w zakresie polityki kadrowej. Zmieni się bowiem pozycja wydziałów, jeśli w ogóle mogą, czy mają pozostać, jako samodzielne jednostki podstawowe. Uniwersytet będzie bowiem jako całość uzyskiwał dotację na kształcenie oraz na badania naukowe, podobnie uprawnienia do nadawania stopni doktora i doktora habilitowanego będą przypisane uczelni, a nie jednostkom podstawowym. Istotne dla działania i rozwoju uniwersytetu w przyszłości będzie opracowanie jego statutu. Trzeba będzie rozstrzygnąć i w statucie uwzględnić szczegółowe rozwiązania dotyczące funkcjonowania uniwersytetu, jego struktury. Przewiduję więc konsultacje, między innymi, dotyczące zasadności utrzymania wydziałów lub utworzenia innych struktur wewnętrznych, na przykład szkół lub kolegiów. Wiem, iż na innych uczelniach, już rozważa się różne możliwości w tym zakresie.

Kluczową kwestią dla rozwoju Uniwersytetu Łódzkiego jest jego pozycja naukowa, to jest do jakiej kategorii dziedziny i dyscyplin naukowe uprawiane na naszej uczelni zostaną zaliczone A+, A, B+, B lub C w kolejnej kategoryzacji w roku 2021 według nowych już zasad , które znamy tylko w zarysie, bez szczegółowych kryteriów. To przesądzi: o uprawnieniach do nadawania stopni i tytułu, swobodzie lub jej braku w prowadzenia określonych kierunków studiów. Pamiętajmy, iż zgodę na prowadzenie kierunku studiów na poziomie ogólnoakademickim, kierunku odpowiadającemu dyscyplinie, która znajdzie się w kategorii B+ musi wydać minister, a gdy znajdzie się w kategorii B lub C, szef resortu może wydać taką zgodę, ale tylko na prowadzenie studiów o profilu praktycznym; wyniki kategoryzacji zdecydują też o możliwości ubiegania się o status uczelni badawczej na podstawie zapisanej w ustawie inicjatywy doskonałości badawczej, przynajmniej o uzyskanie regionalnych wysp doskonałości w regionalnej inicjatywie doskonałości.

Zwracam też uwagę na to, iż już obecnie liczba jednostek w kategorii A, zadecyduje o wysokości dotacji statutowej na badania naukowe oraz wpłynie na wysokość dotacji podstawowej w następnym i kolejnych dwóch latach. Stąd czekamy z niecierpliwością na wyniki tegorocznej kategoryzacji. (…)

Dlatego tak ważny jest program zwiększenia efektywności badawczej naszego uniwersytetu i jeszcze większa intensyfikacja działań w tym kierunku. Jak wspomniałem już w przemówieniu podczas inauguracji roku akademickiego, mamy osiągnięcia w tym zakresie. Przytoczę kilka informacji, jakie uzyskałem z naszego nowego Centrum Nauki, wspomagającego badaczy w zdobywaniu i wydatkowaniu funduszy na prace naukowe. Widać dynamikę wzrostu liczby aplikacji w konkursach Narodowego Centrum Nauki naszego głównego źródła finansowania badań naukowych. Na koniec sierpnia tego roku złożyliśmy prawie tyle samo wniosków, ile na koniec całego roku 2016. W konkursie NCN Miniatura dla naukowców, którzy po doktoracie nie kierowali projektem naukowym, na 20 września zajmowaliśmy drugie miejsce, po Uniwersytecie imienia Adama Mickiewicza w Poznaniu, w liczbie finansowanych projektów i czwarte pod względem uzyskanych kwot na realizację badań. W roku minionym uzyskaliśmy dwudziestopięcioprocentowy wskaźnik sukcesu zdobywania grantów w NCN, a dane za obecny rok wskazują, iż wskaźnik ten powinniśmy utrzymać a może zwiększyć. Nie przedłużając powiem, iż łącznie w tym roku już uzyskaliśmy 37.054.834 zł ze źródeł zewnętrznych, głównie na badania naukowe, ale nie tylko. Jest to kwota dwukrotnie większa w porównaniu do analogicznego okresu poprzedniego roku. Są to fundusze z grantów nie tylko z NCN, ale także granty z różnych programów Unii Europejskiej, Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego, Narodowego Centrum Badań i Rozwoju oraz innych źródeł. Największy udział w tym pozyskiwaniu środków w przeliczeniu na pracownika mają w kolejności wydziały: Biologii i Ochrony Środowiska, Fizyki i Informatyki Stosowanej, Prawa i Administracji, Studiów Międzynarodowych i Politologicznych, Chemii oraz Filozoficzno-Historyczny. Mam na nadzieję, iż w kolejnych miesiącach tego roku i następnym te dobre wyniki w pozyskiwaniu środków się potwierdzą.

Dbając o rozwój badań naukowych na naszej uczelni nie możemy zapomnieć o drugim równie ważnym jak uprawianie nauki zadaniu uniwersytetu, to jest kształceniu studentów i doktorantów. Obecnie na UŁ mamy 34.130 studentów na studiach pierwszego i drugiego stopnia oraz 1188 doktorantów. Razem daje to liczbę 35.318 studentów i doktorantów kształcących się zarówno w trybie studiów stacjonarnych, jak i niestacjonarnych. Jest to mniej o 1102 osób w porównaniu do roku 2016. Na studiach stacjonarnych mamy 27.924, a na studiach niestacjonarnych 7394 studentów i doktorantów.

Spośród kilku zaproponowanych w tym roku nowych kierunków studiów największym zainteresowaniem cieszyły się studia azjatyckie oraz produkcja teatralna i organizacja widowisk.

Na pierwszy rok studiów przyjęliśmy łącznie 13.129 kandydatów, w tym 10.532 osoby na studia stacjonarne i 2597 na studia niestacjonarne. Stanowi to mniej o 1098 przyjętych w stosunku do roku ubiegłego. Jest to zmniejszenie pożądane, aby osiągnąć wymaganą w algorytmie proporcję trzynastu studentów na pracownika naukowo-dydaktycznego i dydaktycznego w skali całego uniwersytetu. Przyjęto mniej o 1373 studentów na studia stacjonarne, ale wzrosła liczba studentów niestacjonarnych o 275 osób.

W tym roku akademickim zatrudniamy 3638 pracowników (w minionym było ich 3652). Mamy 2192 nauczycieli akademickich (w 2016 – 2205) i 1447 pracowników nie będących nauczycielami (w roku poprzednim – 1446). Odpowiednio 197 i 445 osób jest zatrudnionych na stanowiskach profesorów zwyczajnych i nadzwyczajnych (w minionym – odpowiednio 190 i 405). Na UŁ jest zatrudnionych jest też 110 osób ze stopniem doktora habilitowanego i 875 osób ze stopniem doktora na etatach adiunkta (razem adiunktów jest 985, w roku 2016 – 998). Na uczelni zatrudnionych jest również 183 asystentów (2016 – 231) oraz 360 starszych wykładowców i wykładowców (2016 – 360) oraz trzynastu lektorów (2016 – dwunastu) i dziewięciu bibliotekarzy dyplomowanych (w roku minionym także dziewięciu). Wśród pracowników nie będących nauczycielami akademickimi jest 695 osób zatrudnionych w administracji uczelni (2016 – 688), 246 osób to pracownicy naukowo techniczni (2016 – 242), zatrudniamy 274 pracowników obsługi (2016 – 280), dwadzieścia osoby pracują w naszym wydawnictwie (2016 – dwadzieścia dwie). Zatrudniamy też 208 bibliotekarzy (2016 – 215).

W tym roku została przeprowadzona ocena okresowa nauczycieli akademickich i pracowników badawczych – według zasad przyjętych przez rady wydziału i senat uczelni – obejmująca ocenę osiągnięć naukowych, działalności dydaktycznej i organizacyjnej za poprzednie dwa lata. Jeszcze w tym roku senat zatwierdzi zasady kolejnego okresu oceny, to jest za cztery lata, licząc od roku 2017.

Do osiągnięć UŁ należy zaliczyć uzyskanie prestiżowego europejskiego logo HR Excellence in Research . Komisja Europejska przyznała nam to wyróżnienie 29 czerwca tego roku (prace nad aplikacją trwały od czerwca minionego roku). Wdrażamy zasady Europejskiej Karty Naukowca i Kodeksu Postępowania przy rekrutacji pracowników naukowych. Do sukcesów należy zaliczyć też ustanowioną z okazji siedemdziesięciolecia uczelni Nagrodę im. Pierwszego Rektora Uniwersytetu Łódzkiego Profesora Tadeusza Kotarbińskiego. Świadczy o tym wzrastająca liczba zgłaszanych do konkursu książek lub monografii, rekomendowanych przez wydziały uczelni wyższych lub instytuty Polskiej Akademii Nauk. Do trzeciej tegorocznej edycji nadesłano pięćdziesiąt sześć prac. Kilka dni temu odsłoniliśmy rzeźbę – popiersie profesora Tadeusza Kotarbińskiego, stoi przed gmachem rektoratu. (…)

Po uroczystości z okazji Dnia Edukacji Narodowej oddamy dziś do użytkowania Wydziałowi Filozoficzno-Historycznemu budynek dydaktyczny przy ulicy Lindley’a , wzniesiony przy gmachu dawnego rektoratu – Narutowicza 65 (więcej o nowym budynku piszemy w oddzielnej informacji zamieszczonej w dalszej części numeru – sb). Zakończyliśmy termomodernizację starego gmachu Biblioteki Uniwersytetu Łódzkiego. Wkrótce oddamy do użytkowania zmodernizowany i odremontowany budynek przy ulicy Uniwersyteckiej 3, gdzie znajdą swoje miejsce: dział rekrutacji Centrum Obsługi Studentów, Biuro Współpracy z Zagranicą, Centrum Informatyki i Archiwum Uniwersytetu Łódzkiego. Zgodnie z programem modernizacji obiektów na osiedlu studenckim Lumumbowo kontynuujemy kompleksowy remont V Domu Studenta, który zakończy się w drugim kwartale 2018 roku. Kontynuujemy też remont i przebudowę Muzeum Przyrodniczego Uniwersytetu Łódzkiego przy ulicy Kilińskiego. Prace zakończą się w trzecim kwartale przyszłego roku. W obiekcie tym, oprócz części wystawienniczej, znajdzie miejsce centrum edukacji przyrodniczej UŁ, gdzie nie tylko studenci, ale młodzież szkolna i dzieci będą mogli mieć zajęcia z biologii, ekologii i ochrony środowiska. Rozpoczniemy remont budynku przy ulicy Piaskowej na Rogach, z przeznaczeniem na Centrum Szkoleniowo-Konferencyjne. Mamy nadzieję rozpocząć modernizację głównego obiektu tego centrum przy ulicy Kopcińskiego. Staramy się zgromadzić fundusze na tę dużą inwestycję.

Zrealizowane lub obecnie realizowane obiekty są finansowane z funduszy uniwersytetu, z pieniędzy uzyskanych w postępowaniach konkursowych Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej oraz Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Łodzi, Programu Operacyjnego Infrastruktura i Środowisko, a także Regionalnego Programu Operacyjnego Urzędu Marszałkowskiego w Łodzi. Dziękuję przedstawicielom tych instytucji za zrozumienie naszych potrzeb i dotychczasowe wsparcie. Koszt inwestycji już zrealizowanych lub będących w trakcie realizacji wynosi 33 miliony 880 tysięcy złotych. W całości z funduszy własnych sfinansowaliśmy wymieniony wcześniej obiekt dla Wydziału Filozoficzno-Historycznego (6.977 tysięcy złotych). Remont domu studenta finansujemy z Funduszy Pomocy Materialnej dla Studentów Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego. Koszt tej inwestycji 10.487 tysięcy złotych. Pozostałe wymienione zadania remontowo-modernizacyjne są dofinansowane ze wspomnianych wcześniej źródeł zewnętrznych. Wysokość tego wsparcia to 8851 tysięcy złotych. W tym roku z funduszy UŁ przeznaczamy siedemnaście milionów złotych na wspomniane inwestycje. Zabiegamy o finansowanie trzech kolejnych inwestycji, to jest domu seniora, remontu i modernizacji dawnej wozowni w Zespole Willowym Oskara Zieglera przy ulicy M. Skłodowskiej-Curie, obiekcie uczelnianym użytkowanym obecnie przez Łódzkie Towarzystwo Naukowe oraz Stacji Terenowej Uniwersytetu Łódzkiego w Treście Rządowej.

Podjęliśmy starania w Wojewódzkim Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej Województwa Pomorskiego w Gdańsku o uzyskanie wsparcie finansowego na usunięcie szkód powstałych w następstwie wichury w sierpniu na terenie Stacji Badawczych Uniwersytetu Łódzkiego w Suszku i Białym Błocie w Borach Tucholskich. Przygotowujemy też program badawczy związany z zagrożeniami, jakie pojawiły się w tym zniszczonym środowisku oraz dotyczący usuwania szkód. Mamy nadzieję uzyskać finansowanie lub dofinansowanie takiego programu ze środków zewnętrznych. Program przygotowuje Wydział Biologii i Ochrony Środowiska Uniwersytetu Łódzkiego. Korzystając z okazji, chciałbym wszystkim pracownikom i studentom UŁ serdecznie podziękować za wielką pomoc i ofiarność jaką okazali poszkodowanym w następstwie tej katastrofy. Dziękuję administracji uczelni za zorganizowanie tej pomocy.

Dzień Edukacji Narodowej to święto wszystkich środowisk zaangażowanych w nauczanie i wychowanie na różnym poziomie. Chciałbym więc przypomnieć, iż na UŁ mamy przedszkole oraz British International School of the University of Lodz, założoną wspólnie z Łódzką Strefą Ekonomiczną. Jej misją jest zapewnienie edukacji zgodnie z brytyjską podstawą programową. Do szkoły uczęszczają dzieci pracowników zagranicznych firm ulokowanych w naszym mieście. Nie zapomniałem oczywiście o naszym uniwersyteckim liceum ogólnokształcącym, które zdobyło już dobrą pozycję i uzyskuje coraz wyższą rangę. Warto też przypomnieć w tym dniu o zaangażowaniu pracowników i studentów w projekt Uniwersytet Łódzki dla Dzieci, a także udział naszej uczelni w działaniach Łódzkiego Uniwersytetu Trzeciego Wieku imienia Heleny Kretz, Activus Akademii Seniora oraz Tomaszowskim Uniwersytecie Trzeciego Wieku, który działa przy wsparciu Filli Uniwersytetu Łódzkiego Tomaszowie Mazowieckim.

Tradycyjnie 14 października, dzień powołania Komisji Edukacji Narodowej jest uznawany za święto pracowników oświaty i szkolnictwa wyższego. Na UŁ obchodzimy go uroczyście, a głównym wydarzeniem tego dnia jest wręczenie wyróżniającym się pracownikom odznaczeń państwowych, resortowych i uczelnianych oraz nagród rektora za osiągnięcia naukowe, dydaktyczne i w pracy organizacyjnej. Zanim to nastąpi chciałbym prosić wszystkich pracowników uniwersytetu o przyjęcie serdecznych podziękowań za wielkie zaangażowanie w kształceniu i wychowaniu młodzieży akademickiej, a także młodszych, uczęszczających do przedszkola i uczących się w wspomnianych wcześniej szkołach oraz za udział we wszystkich inicjatywach edukacyjnych, w których uczelnia uczestniczy. Proszę przyjąć serdeczne życzenia dalszych sukcesów na tym polu działalności. Życzę też wielu osiągnięć w pracy naukowej i działalności organizacyjnej.

Wszystkim, którzy dzisiaj otrzymają odznaczenia państwowe, resortowe, uczelniane i wyróżnienia naszego uniwersytetu oraz nagrody za osiągnięcia badawcze, dydaktyczne i organizacyjne lub za całokształt działalności na Uniwersytecie Łódzkim serdecznie gratuluję. Proszę też o przyjęcie serdecznych i ciepłych życzeń dalszych sukcesów w pracy dla UŁ, dużo zdrowia i wszelkiej pomyślności w życiu osobistym.

(tytuł pochodzi od redakcji)