Nowa ustawa zmieni zasadniczo ustrój szkoły wyższej

30-11-2017

(Tekst wystąpienia prof. ANTONIEGO RÓŻALSKIEGO, rektora UŁ, podczas inauguracji nowego roku akademickiego na Uniwersytecie Łódzkim)


Rozpoczynamy nowy rok akademicki. Poprzedni był pierwszym rokiem kadencji 2016–2020. Dziękuję całej społeczności akademickiej za wsparcie jakie udzieliła kolegium rektorskiemu i dziekanom w tym pierwszym okresie naszej pracy. W krótkim wystąpieniu chciałbym przedstawić najważniejsze osiągnięcia i działania jakie podejmowaliśmy.


Rok akademicki 2016/2017 to czas spotkań i dyskusji o założeniach do nowej ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym oraz innych regulacjach prawnych związanych ze szkolnictwem wyższym. Podstawą do tych dyskusji były założenia do wspomnianej ustawy, przedstawione przez trzy zespoły wyłonione w konkursie ogłoszonym przez Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego oraz zmiany w finansowaniu szkół związane z wprowadzeniem nowego algorytmu przyznawania dotacji na działalności podstawową. Ale jak pamiętamy ramy tych dyskusji były szersze, bowiem koncentrowano uwagę także na pozycji nauki polskiej i wyższych uczelni w świecie, jakości badań naukowych oraz kształcenia. Przedstawiciele Uniwersytetu Łódzkiego brali udział w tej debacie, uczestnicząc w konferencjach programowych organizowanych przez resort szkolnictwa wyższego przed Narodowym Kongresem Nauki. Na Uniwersytecie Łódzkim podczas otwartych spotkań, na wszystkich wydziałach, zaprezentowałem założenia do ustawy przedstawione przez wspomniane trzy zespoły. Dyskusja podczas tych spotkań była bardzo potrzebna, gdyż przedstawiciele kolegium rektorskiego mogli zapoznać się z opiniami dotyczącymi założeń nowej ustawy oraz przedstawić działania jakie kolegium podejmuje lub zamierza podjąć w związku nowymi, proponowanymi rozwiązaniami prawnymi w nauce i szkolnictwie wyższym.

Dzisiaj już znamy projekt ustawy, przedstawił go w Krakowie minister nauki i szkolnictwa wyższego, wicepremier doktor Jarosław Gowin. Jej uchwalenie zmieni zasadniczo ustrój szkoły wyższej. Wzrośnie rola, ale i odpowiedzialność rektora. Zmieni się pozycja wydziałów, uniwersytet będzie bowiem jako całość uzyskiwał dotację na kształcenie oraz na badania naukowe. Podobnie uprawnienia do nadawania stopni doktora i doktora habilitowanego będą przypisane nie jednostkom podstawowym, a całej uczelni, w dyscyplinach naukowych według zmodyfikowanej listy OECD. Uprawnienia te uzyska uczelnia w tych dyscyplinach, które zostaną zaliczone co najmniej do kategorii B plus – w przypadku doktoratów i co najmniej A, jeżeli chodzi o habilitacje. Kategoryzacja zacznie obowiązywać od  roku 2021.

Wśród organów uczelni akademickiej, oprócz senatu i rektora, pojawi się rada uczelni, w skład której ponad pięćdziesiąt procent członków będzie wybranych spoza wspólnoty akademickiej szkoły wyższej. Radę uczelni wybierze senat. Rada ta, poza zadaniami opiniodawczymi, ma wskazywać kandydatów na rektora, uchwalać strategię oraz sprawować nadzór nad gospodarką finansową i zarządzaniem uniwersytetu. Przewodniczącym rady będzie osoba wybrana spośród jej członków, spoza wspólnoty uczelni. Wzrośnie rola senatu, a przede wszystkim jego obowiązki, bowiem to senat będzie nadawał stopnie doktora i doktora habilitowanego według kryteriów, o których wspomniałem wcześniej. Zmienią się też zasady nadawania stopni naukowych. Habilitacja nie będzie obowiązkowa. Zmieni się system kształcenia doktorantów, będzie się ono odbywać w szkołach doktorskich, poprawi się, co z satysfakcją podkreślam, sytuacja finansowa doktorantów. Pojawi się, bardziej wyraźnie niż dotychczas, ścieżka kariery dydaktycznej pracowników uczelni; zwracam tutaj uwagę na fakt utworzenia stanowiska dydaktycznego profesora uczelnianego, którym będzie mogła zostać osoba po doktoracie, ale ze znaczącym dorobkiem w zakresie kształcenia. To tylko wybrane, proponowane rozwiązania z projektu ustawy.

Obecnie mamy czas na odniesienie się do tego projektu. Oczekujemy uwag z wydziałów. Dyskusja nad projektem ustawy i działania jakie należy podjąć, aby przygotować naszą uczelnię do zmian związanych z nowymi regulacjami prawnymi, odbędzie się na najbliższym posiedzeniu senatu. Do tych działań zaliczam kontynuowanie wysiłków zmierzających do poprawy efektywności badań naukowych, tak, by było możliwe ubieganie się Uniwersytetu Łódzkiego o status uczelni badawczej, zgodnie z zapisem w projekcie ustawy o  inicjatywie doskonałości badawczej , a przynajmniej – o uzyskanie statusu regionalnych wysp doskonałości w regionalnej inicjatywie doskonałości , co wiązać się ma z zwiększonym wsparciem finansowym całej uczelni lub tych wybranych dyscyplin, które uzyskają wcześniej kategorię A plus lub A w kolejnej kategoryzacji. Podjęliśmy już działania w tym zakresie:

– wprowadziliśmy uchwałą senatu zasady oceny okresowej pracowników, z większymi niż dotychczas wymogami w odniesieniu do osiągnięć naukowych, wychodząc z założenia, iż osiągnięcia te wprost przekładają się na ocenę; dotychczas wydziałów, a w przyszłości dziedzin i dyscyplin w jakich prowadzimy badania naukowe. Oczekujemy wyników tegorocznej kategoryzacji wydziałów, które także będą wyznacznikiem kolejnych przedsięwzięć w tym obszarze aktywności.

– utworzyliśmy w styczniu tego roku Centrum Nauki skupiające w zakresie swoich działań osobne jednostki administracyjne, wcześniej odpowiedzialne za projekty krajowe i międzynarodowe. Zadaniem centrum jest wspieranie naukowców zaangażowanych w pozyskiwanie projektów badawczych, merytoryczne wsparcie wydziałów w kształtowaniu strategii naukowych. Co kwartał centrum organizuje na Uniwersytecie Łódzkim spotkania z przedstawicielami instytucji finansujących badania naukowe: Narodowego Centrum Nauki, Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego, Komisji Europejskiej. Spotkania są organizowane jako warsztaty dla osób, które przygotowują projekty. Działania wspierające naukowców podjęte wcześniej i ostatnio przyniosły już pierwsze efekty; od stycznia do sierpnia tego roku uniwersytet uzyskał granty w wysokości trzydziestu siedmiu milionów złotych, to jest kwotę dwukrotnie większą, w porównaniu do analogicznego okresu roku minionego. Trwa współpraca z Urzędem Marszałkowskim w Łodzi w przygotowaniu inicjatywy BIO Food, to jest opracowania dwóch strategicznych wniosków do kontraktu terytorialnego.

– wprowadziliśmy od września 2017 roku jednolity dla całej uczelni systemu monitorowania efektów działalności naukowej: publikacji, patentów, wdrożeń, projektów oraz szeroko rozumianej działalności upowszechniającej naukę. System ten pozwoli na przygotowanie analiz, które z jednej strony będą służyły badaczom, dostaną bowiem konkretną informację o wkładzie jaki wnoszą w osiągnięcia jednostki wydziału, z drugiej będą służyły kolegiom dziekańskim do monitorowania efektów badań naukowych wydziałów.

– dokonana została przez pracowników Biblioteki Uniwersytetu Łódzkiego walidacja afiliacji pracowników uczelni w bazie Scopus i jej uzupełnienie o niezbędne dane, co już doprowadziło do poprawy widoczności uniwersytetu w tej bazie. Prace, wykonane przy pomocy przedstawiciela Socpus w Polsce – za co dziękujemy – przyczynią się do utrzymania i wzmocnienia pozycji uczelni w międzynarodowych rankingach szkół wyższych, ocenianych, między innymi, na podstawie indeksów cytowań publikacji pracowników naukowych.

– Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego będzie wspierało rady redakcyjne wytypowanych czasopism naukowych w staraniach o wejścia na listy międzynarodowe i dzięki temu znalezienie się czasopism uczelni w nowym ministerialnym wykazie czasopism indeksowanych w międzynarodowych bazach bibliograficznych. Przewidziano to w projekcie nowej ustawy.

– opracowana została nowa Strategia Uniwersytetu Łódzkiego, skoncentrowana na intensyfikacji badań naukowych. Została ona przyjęta przez senat uczelni na posiedzeniu 18 września 2017 roku. Będzie ona dobrym punktem wyjścia do przygotowania strategii uwzględniającej stan prawny i wyzwania uniwersytetu po uchwaleniu nowej ustawy.

Podkreślając znaczenie pozycji badawczej Uniwersytetu Łódzkiego, nie należy zapominać o wszystkich dotychczasowych przedsięwzięciach, które były podejmowane w zakresie dydaktyki, a przede wszystkim jakości kształcenia studentów, doktorantów i prowadzenia studiów podyplomowych. W ostatnich latach rozbudowaliśmy i zmodernizowaliśmy infrastrukturę nie tylko do celów badawczych, ale także dydaktyczną. Pozwoliło to na uruchomienie szeregu nowych kierunków studiów i specjalności dydaktycznych, w tym takich, które powstały w odpowiedzi na zapotrzebowanie otoczenia gospodarczego, biznesowego czy też potrzeb naszego miasta i regionu, a także wynikających z sytuacji na rynku pracy. Wspomnę tu tylko o rewitalizacji, kierunku studiów, który jest bardzo potrzebny miastu, został zaś uruchomiony, we współpracy z prezydent Łodzi, przez dwie uczelnie Politechnikę Łódzką i Uniwersytet Łódzki. Podjęliśmy działania zmierzające do utrzymania wysokiego poziomu kształcenia studentów i jego podnoszenia. Sprzyjać temu będzie, wymuszona przez algorytm przyznawania dotacji podstawowej, konieczność zmniejszenia na uczelni liczby studentów w odniesieniu do liczby pracowników naukowo-dydaktycznych i dydaktycznych. Tak aby ta proporcja wynosiła trzynastu studentów przypadających na jednego pracownika naukowo-dydaktycznego i dydaktycznego. Zmniejszenie to dotyczy przede wszystkim wydziałów nauk społecznych z dużą liczbą studentów. Proces dostosowawczy rozłożyliśmy na dwa lata.

W nowym roku akademickim kształcenie na pierwszym roku studiów podejmie 12.600 studentów, którzy zostali zakwalifikowani spośród 28.860 kandydatów. Zgłosiło się do nas więcej kandydatów, niż w roku ubiegłym, ale przyjmujemy mniej o 786 osób, ze względu na wspomnianą konieczność dostosowania liczby studentów do liczby pracowników. Przyjęliśmy 10.136 osób na studia stacjonarne i 2464 na studia niestacjonarne. To są dane z 29 września tego roku.

W minionym roku akademickim weszły w życie dwa nowe programy adresowane do studentów naszego uniwersytetu i najzdolniejszych kandydatów na studia. Trwa pierwsza edycja programu Studenckie granty badawcze , której beneficjentami mogą być słuchacze pierwszego i drugiego stopnia studiów. Celem programu jest naukowa aktywizacja młodzieży akademickiej oraz wsparcie najbardziej aktywnych młodych badaczy, ale też przeszkolenie dużej grupy chętnych w zakresie formalnych procedur uczestnictwa w konkursach na finansowanie badań naukowych. W obecnej edycji kilkuset z nich przeszło takie szkolenie, spośród nich sto dziesięcioro złożyło aplikacje w programie Studenckich grantów badawczych , a osiemdziesięcio dziewięcioro zakwalifikowało się do finansowania badań ze środków własnych uniwersytetu. Są to młodzi adepci nauki – przedstawiciele niemal wszystkich dziedzin badawczych reprezentowanych na uczelni.

Celem drugiego, rozpoczynającego się właśnie programu Zdolny uczeń – świetny student jest zachęcenie najambitniejszej młodzieży szkół średnich do wybrania Uniwersytetu Łódzkiego jako miejsca jej dalszego rozwoju po egzaminie maturalnym. Chętnym z terenu całego regionu łódzkiego oferujemy, gdy staną się naszymi studentami, nie tylko wysokie stypendia motywacyjne i ulgi w opłatach za akademiki, ale też możliwość zaplanowania indywidualnego programu kształcenia począwszy już od pierwszego roku studiów. Najciekawszym i unikatowym w skali kraju elementem programu jest jednak możliwość cyklicznego uczestniczenia uczniów w zajęciach, spotkaniach i konsultacjach z wybranymi pracownikami naukowo-dydaktycznymi uniwersytetu – jeszcze podczas edukacji w szkole średniej i w zakresie, który określają sami zainteresowani. W spotkaniach tych mogą też brać udział nauczyciele uczniów – beneficjentów programu. Jednym i drugim oferujemy dostęp do zasobów Biblioteki Uniwersytetu Łódzkiego na zasadach zbliżonych do tych, jakie obowiązują studentów i pracowników uczelni. By przygotować program, rozszerzyliśmy dotychczasową współpracę z wieloma liceami i technikami oraz zespołami szkół ze wszystkich powiatów województwa łódzkiego. Współpraca, którą chcemy podtrzymywać i rozwijać, obejmuje też nieodpłatne szkolenia dla kadry kierowniczej szkół z zakresu prawa oświatowego i organizacji życia szkoły. Dwa takie szkolenia odbyły się już wiosną tego roku.

Dobrze działają dwie rady uczelniane samorządu: studencki i doktorancki, opiniując nasze wewnętrzne regulacje prawne i realnie współdecydując o wielu praktycznych aspektach życia akademickiego, choć aktywność rad samorządu na poszczególnych wydziałach jest różna. W minionym roku, spośród rozmaitych działań naukowych, społecznych i sportowych kół i organizacji studenckich, warto przypomnieć pierwsze ogólnouczelniane interdyscyplinarne sympozjum młodych badaczy; spotkanie szkoleniowe przeznaczone dla studentów z różnymi niepełnosprawnościami oraz konsolidujący środowisko doktorantów pierwszy Dzień i pierwszy Bal Doktoranta.

Te aktywności – społeczne, artystyczne, sportowe i naukowe – chcemy wspierać też w rozpoczynającym się roku akademickim, licząc na nadal żywy, a może nawet pełniejszy udział studentów i doktorantów w kształtowaniu oblicza uczelni. Ze strony jej władz studenci i doktoranci mogą liczyć na wszechstronne wsparcie w postaci stypendiów i staraniach o uzyskanie funduszy na zwiększenie jakości i efektywności kształcenia. Obecnie trwają intensywne prace nad przygotowaniem ogólnouczelnianego projektu Doskonałość naukowa kluczem do doskonałości kształcenia , który będzie składany w konkursie Zintegrowany Program Rozwoju Uczelni (POWER/3.5), finansowanym przez Narodowe Centrum Badań i Rozwoju. W tym roku uzyskaliśmy dofinansowanie z Programu Operacyjnego Wiedza Edukacja Rozwój NCBiR w konkursie na Interdyscyplinarne Programy Studiów Doktoranckich dla dwóch projektów: InterDOC-STARt – Interdyscyplinarne Studia Doktoranckie na Wydziale BiOŚ UŁ oraz projektu przygotowanego w konsorcjum z Politechniką Łódzką i Uniwersytetem Medycznym w Łodzi InterChemMed – Interdyscyplinarne studia doktoranckie łódzkich uczelni publicznych . W tym miejscu chciałbym podziękować panom rektorom i władzom wymienionych dwóch uczelni za współpracę nie tylko w realizacji wspomnianych przeze mnie projektów ale i innych programów. Dziękuję też państwu rektorom łódzkich uczelni artystycznych, również za bardzo dobrą i żywą współpracę z uniwersytetem w innych obszarach naszej aktywności.

Dziś chciałbym jeszcze wspomnieć o umiędzynarodowieniu uczelni. W tym zakresie kontynuujemy z sukcesem wcześniej podjęte działania. W nowym roku akademickim będzie studiowało u nas dwa i pół tysiąca studentów dziewięćdziesięciu pięciu różnych narodowości. Z początkiem października rozpoczyna pierwszy semestr studiów na uniwersytecie sześciuset nowo przyjętych słuchaczy z zagranicy. W ubiegłym roku akademickim realizując projekt University Diversity (Uniwersytet Różnorodny) podjęliśmy działania integrujące naszą uczelnianą społeczność. W Manufakturze i Urzędzie Miasta Łodzi zorganizowane zostały wystawy posterów z  zagranicznymi studentami, przybliżające ich kraje ojczyste. Dzięki projektowi bożonarodzeniowemu Gość na Gwiazdkę, pracownicy i słuchacze uniwersytetu zapraszali do swoich domów studentów z różnych krajów. Te i inne działania integracyjne i wspierające studentów z zagranicy będziemy kontynuowali. Doceniamy współpracę z Policją z zakresie zapewnienia bezpieczeństwa wszystkim studentom, ale przede wszystkim tym spoza Polski. W związku z trzydziestoleciem programu Erasmus zorganizujemy na Wydziale Filologicznym okolicznościową konferencję poświęconą temu, jakże ważnemu dla akademickiej wymiany międzynarodowej programowi. Dzięki temu programowi corocznie umożliwiamy ponad siedmiuset studentom i pracownikom uniwersytetu udział w wyjazdach zagranicznych. Wspieramy ogólnoeuropejską organizację studencką Erasmus Student Network promującą mobilność studentów polskich i pomagającą studentom z zagranicy. Przedstawiciele tej organizacji są dzisiaj w holu i udzielają informacji.

Pragnę wspomnieć jeszcze o jednym kierunku współpracy międzynarodowej, ostatnio intensywnie się rozwijającej, to jest współpracy z uczelniami chińskimi. Rozwijają tę współpracę wszystkie łódzkie szkoły wyższe, mając, co chciałbym podkreślić, wsparcie Urzędu Miasta Łodzi, Urzędu Marszałkowskiego i Łódzkiego Urzędu Wojewódzkiego w Łodzi. Na uniwersytecie mamy obecnie największą w Polsce liczbę studentów z Chin. Wspomnę o tegorocznej wspólnej misji akademickiej Łodzi w Chengdu i w Kantonie z udziałem rektorów lub ich przedstawicieli oraz reprezentantów władz samorządowych miasta z wiceprezydentem Krzysztofem Piątkowskim. Odwiedziliśmy szereg uczelni wyższych tych regionów Chin, pogłębiając współpracę wcześniej podjętą oraz nawiązując nowe wzajemne relacje. Duży sukces na uniwersytecie odniosła szkoła letnia dla chińskich studentów. Zgłosiło się ponad czterysta osób. W lipcu przyjęliśmy 177 uczestników – studentów z kilku ośrodków akademickich Chin. Przez dwa tygodnie poznawali polską kulturę, osiągnięcia naukowe polskich uczonych oraz nasz region i miasto. Mieli też, bardzo dobrze przyjęte i ocenione, zajęcia – do wyboru, zgodnie ze swoimi zainteresowaniami – z informatyki, ekonomii lub ekohydrologii. Są zapewne dobrymi ambasadorami naszej uczelni, naszego miasta i Polski w Chinach. We wrześniu tego roku na polonistyce Uniwersytetu Syczuańskiego podjęła pracę lektorka języka polskiego naszego uniwersytetu, zgodnie z umową o współpracy podpisaną z chińską uczelnią. Będzie tam uczyła studentów chińskich razem z lektorami z Uniwersytetu Warszawskiego.

Na koniec mojego wystąpienie chciałbym całej społeczności akademickiej złożyć serdeczne życzenia.

Wszystkim studentom życzę, by ich pragnienia i wyobrażenia związane z uniwersytetem spełniły się. Dołożymy wszystkich starań, aby tu znaleźli dobre miejsce do realizacji swoich planów, aby spełniły się ich marzenia, by studia sprawiały im satysfakcję. Życzę wam drodzy studenci wielu sukcesów. Proszę was, abyście dobrze wywiązywali się ze swoich obowiązków, poważenie traktowali naukę, systematycznie zaliczali przedmioty będące w programie studiów, ale także interesowali się życiem akademickim, włączali się w szeroko rozumianą działalność społeczną na uczelni. Proszę was także, abyście korzystali z dóbr kultury, spędzali wolny czas nie tylko w klubach, ale też odwiedzali kina, teatry, operę, filharmonię czy galerie artystyczne. W naszym mieście wiele się tam dzieję i warto w tym uczestniczyć.

Szczególnie ciepło pozdrawiam studentów rozpoczynających studia. Witam was serdecznie w murach uczelni. Życzę wam wielu sukcesów w nauce i pomyślności w życiu osobistym. Będziemy wam pomagać w trudnych pierwszych tygodniach i miesiącach nauki, ale też gorąco was proszę o systematyczną pracę, odpowiedzialność i koleżeńską postawę. Dołączacie do wielkiej społeczności akademickiej uniwersytetu i naszego miasta. Godnie ją reprezentujcie.

Witam studentów z zagranicy, którzy przyjechali do nas z wielu krajów, aby podjąć studia na Uniwersytecie Łódzkim. Witamy was w Łodzi, mieście o bogatej historii. Dziękuję, że wybraliście uniwersytet na miejsce swoich studiów, uczelni nawiązującej w swej działalności do dziedzictwa wielonarodowej i wielokulturowej Łodzi. Życzę wam, aby studia na naszej uczelni przyniosły wam satysfakcję. Podejmiemy wszelkie wysiłki, aby zapewnić wam bardzo dobre warunki nauki i wypoczynku, przyjazną atmosferę na uczelni i w naszym mieście, abyście tu czuli się dobrze i bezpiecznie. Wszystkiego najlepszego.

Wszystkich pracowników uniwersytetu gorąco proszę o wsparcie władz uczelni, o współpracę w realizacji stojących przed nami zadań. W nowym roku akademickim profesorom naszej uczelni życzę sukcesów w kształceniu młodych kadr naukowych i dydaktycznych. Nauczycielom akademickim i pracownikom badawczym życzę sukcesów w pracy naukowej. Wszystkim osobom zaangażowanym w proces kształcenie studentów, życzę satysfakcji z pracy dydaktycznej. Życzenia zadowolenia z pracy składam też pracownikom administracji uczelnianej, pracownikom technicznym i obsługi, wspierającym nas w badaniach naukowych i kształceniu studentów, bez trudu których nie byłoby możliwe sprawne funkcjonowanie naszej uczelni.

Wszystkiego najlepszego w nowym roku akademickim.


(tytuł pochodzi od redakcji)