Niepełnosprawni i sztuka

30-11-2017

W Sali Lustrzanej Muzeum Miasta Łodzi w dniach 26-27października odbyła się pierwsza ogólnopolska konferencja badawcza obradująca pod hasłem Niepełnosprawni i sztuka.


Jej zasadniczym celem była refleksja nad stanem wiedzy oraz dorobkiem praktycznym dotyczącym koncepcji i problemów związanych z udostępnianiem sztuk wizualnych – zarówno tradycyjnych, jak i dzieł współczesnych – w sposób dostosowany do percepcji osób z różnymi dysfunkcjami, m.in., wzrokowymi, intelektualnymi, ruchowymi, jak i słuchowymi oraz spektrum autyzmu.

Fragment sali obrad konferencji

Fragment sali obrad konferencji

Fot. Adam Drozdowski

Sesję plenarną, prowadzoną przez inicjatorkę spotkania prof. Anetę Pawłowską z Uniwersytetu Łódzkiego, poświęcono prezentacji badań nad audiodeskrypcją dzieł sztuki. Termin ten, z angielskiego audio description, oznacza werbalny przekaz treści wizualnych, w tym obrazów, umożliwiający osobom niewidomym i słabowidzącym zrozumienie i korzystanie z informacji, które nie są dla nich dostępne w wyniku percepcji wzrokowej. Ta stosunkowo nowa dziedzina, która obecnie jest ważna dla praktyki użytkowej muzealnictwa, metodą prób i błędów dostosowującą środki wyrazu do możliwości percepcyjnych respondentów po raz pierwszy znalazła się w obszarze zainteresowania i dyskusji środowisk akademickich. Było to dominujące zagadnienie konferencji, któremu wystąpienia poświęcili referenci I panelu: Iwona Mazur i Agnieszka Chmiel (Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu) i Elisa Perego (Università degli studi di Trieste Projekt) – wykład nt. ADLAB PRO Audiodeskrypcja: Laboratorium Rozwoju Nowego Profilu Zawodowego dotyczący trzyletniego (2016–2019) projektu badawczego finansowanego przez Unię Europejską w programie Erasmus+.

W projekcie koordynowanym przez Uniwersytet w Trieście z udziałem ośmiu partnerów z siedmiu krajów europejskich podjęto się opracowania programu nauczania audiodeskrypcji (AD) w formie modułowych materiałów dydaktycznych oraz stworzenia profilu zawodowego audio deskryptora. Wspomniana już A. Pawłowska i Adam Drozdowski (UŁ) w referacie Audiodeskrypcja – przedmiot akademicki czy praktyka muzealna zaprezentowali osiągnięcia związane z dydaktyką audio deskrypcji wśród studentów historii sztuki Uniwersytetu Łódzkiego, zaś Izabela Mrochen (Uniwersytet Śląski w Katowicach) – w wystąpieniu zatytułowanym Rozmowa ze sztuką w cyberprzestrzeni – dostępność i użyteczność zgodnie z zasadami WCAG 2.0 , dedykowanym wzorcowym praktykom w dziedzinie standardów dostępności do Internetu dla osób z niepełnosprawnościami, zawartym w dokumencie Wytyczne dla dostępności treści internetowych 2.0 (Web Content Accessibility Guidelines WCAG 2.0) stworzonym przez Web Accessibility Initiative (WAI) Konsorcjum W3C.

W kolejnych trzech panelach do zagadnienia audio deskrypcji nawiązywały referaty: Audiodeskrypcja nie jest ekfrazą Marty Przasnek (Uniwersytet Warszawski); Karoliny Fiszer (Muzeum Narodowe Rolnictwa i Przemysłu Rolno-Spożywczego w Szreniawie) Tam gdzie wzrok nie sięga. Działalność edukacyjna Muzeum Narodowego Rolnictwa i Przemysłu Rolno-Spożywczego w Szreniawie dla osób z niepełnosprawnością wzroku ; Katarzyny Kończal (Muzeum Pałac Herbsta o. Muzeum Sztuki w Łodzi) Podszeptami o sztuce ; Agnieszki Palion- Musioł (Akademia Techniczno-Humanistyczna w Bielsku-Białej) Audiodeskrypcja dzieł plastycznych na przykładzie wirtualnej wersji Muzeum Julio Romero de Torres. Analiza porównawcza standardów hiszpańskich oraz polskich oraz Anny Wendorff (UŁ) Między audiodeskrypcją a przewodnikiem „łatwym do czytania” oraz Julii Sowińskiej-Heim (UŁ) Percepcja dziedzictwa architektonicznego poprzez doświadczenie haptyczne .

Jedno z zajęć warsztatowych

Jedno z zajęć warsztatowych

Fot. Adam Drozdowski

Drugim istotnym tematem konferencji okazał się odbiór sztuki w środowisku jej niesłyszących odbiorców czy może raczej należałoby społeczności głuchych, bowiem jest to niepowtarzalna koherentna grupa kulturowa funkcjonująca w Polsce i na świecie. Tej tematyce poświęcone były referaty: Wykluczenie kulturalne osób Głuchych i słabosłyszących w świecie kultury i muzeów autorstwa Agnieszki Kołodziejczak (Galeria MEOK), Anny Lewandowskiej (Uniwersytet Gdański) Nieznane oblicza kultury Głuchych – sztuka oraz Lucyny Kościelniak (Uniwersytet Wrocławski) Oferta dostępna dla Głuchych = oferta tworzona przez Głuchych.

Referaty zaprezentowały nie tylko ambiwalentne stanowisko głuchych wobec aktualnych sposobów udostępnia im kultury i sztuki ale też projekty kulturowe angażujące ich środowisko np. zbieranie relacji Głuchych Świadków Historii we współpracy z Ośrodkiem Pamięć i Przyszłość czy projekt Tej ciszy chwila w Soplicowie prowadzony w Muzeum Pana Tadeusza.

Ważną grupę zagadnień stanowiła też kwestia dostępności sztuki dla osób z niepełnoprawnością intelektualną Integracja osób niepełnosprawnych, znaczenie sztuki w życiu i funkcjonowaniu w społeczeństwie. Tę problematykę podjęli: Agnieszka Chęć-Małyszek (Politechnika Lubelska) wystąpienie Niepełnosprawni intelektualnie artyści o sztuce; Daria Wielgus (Galeria ODLOT) – Praca i podopieczni Towarzystwa Przyjaciół „Domu na osiedlu” ; Edyta Nieduziak (Uniwersytet Wrocławski, Uniwersytet Śląski w Katowicach) – Osoby z niepełnosprawnością w muzeach teatralnych oraz Paulina Długosz (Muzeum Miasta Łodzi) Muzeum chce Cię poznać – czyli czego możemy nauczyć się od osób niepełnosprawnych w muzeum .

Podczas pierwszego dnia obrad prelegenci z dwunastu polskich ośrodków akademickich, dziewięciu placówek muzealnych, galerii oraz Teatru Płockiego zaprezentowali łącznie dwadzieścia siedem referatów.

Drugi dzień konferencji poświęcony był warsztatom prowadzonym przez praktyków udostępniania. Podczas pięciu sesji warsztatowych uczestnicy, pod okiem Izabeli Mrochen, mogli zapoznać się z tajnikami sztuki w cyberprzestrzeni w zgodzie z zasadą WCAG 2.0, poznać słownictwo związane ze sztuką stosowane w języku migowym (prowadząca A. Lewandowska), stworzyć własny zapis emocji powstałych w kontakcie ze sztuką abstrakcyjną przy użyciu języka migowego (Daniel Kotowski Galeria Zachęta); zastanowić się nad pytaniem jak opowiedzieć ciszę? (Agnieszka Kołodziejczak) a także mieli okazję, wraz z kustosz Pauliną Długosz, zobaczyć jakie specjalistyczne pomoce dydaktyczne i udogodnienia dla osób z dysfunkcjami ruchowo-społecznymi zostały zastosowane w ekspozycji Muzeum Miasta Łodzi.

Warto podkreślić, iż zarówno teoretyczna część konferencji, jak i warsztaty, cieszyły się bardzo dużym zainteresowaniem, co wskazuje na konieczność wymiany doświadczeń między naukowcami z różnych ośrodków akademickich i praktykami zajmującymi się edukacją, kulturą i terapią osób ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi.

Głównym organizatorem konferencji była Katedra Historii Sztuki we współpracy z Katedrą Filologii Hiszpańskiej Uniwersytetu Łódzkiego oraz Muzeum Miasta Łodzi. Przedsięwzięcie wsparły: Polski Instytut Studiów nad Sztuką Świata, Fundacja Szansa dla Niewidomych oraz Fundacja Kolorowy Świat. Ogólnopolskiemu spotkaniu naukowemu towarzyszyła wystawa fotografii zatytułowana Jedno z #17milionów marzeń… prezentująca aspiracje i dążenia najmłodszych dotkniętych MPD (mózgowe porażenie dziecięce).

Oprac.: Aneta Pawłowska