Od antyku do współczesności

24-05-2016

W siedzibie Wydziału Filologicznego Uniwersytetu Łódzkiego, w dniach 17-18 marca, odbyła się Interdyscyplinarna Konferencja Naukowa Metateksty i prateksty teatru i dramatu (od antyku do współczesności), zorganizowana przez Katedrę Filologii Klasycznej oraz Katedrę Filologii Romańskiej UŁ.


Plakat konferencyjny

Tematem obrad były dwie kategorie transtekstualności, wyróżnione przez Gérarda Genette’a – meta- i paratekstualność, ujęte w kontekście badań nad teatrem i dramatem. Do szeroko rozumianych meta- i paratekstów należą didaskalia, ilustracje, incipity, odsyłacze, posłowia, przedmowy, przypisy, tytuły, a także różnego rodzaju komentarze, recenzje, omówienia oraz streszczenia. Peryferie tekstu zmieniały się na przestrzeni wieków od epoki starożytnej do czasów współczesnych. Ich cechy charakterystyczne i zadania zależały od rodzaju tekstu głównego, epoki literackiej oraz dominujących w danej kulturze tendencji naukowych oraz teatralno-dramatycznych.

Chociaż terminy metatekstparatekst są nowożytne, przykłady tego rodzaju tekstów można znaleźć już w antyku, kiedy kształtowała się literatura europejska. Do tego rodzaju tekstów należą starogreckie i łacińskie scholia, czyli komentarze, w których znajdują się, np., streszczenia starożytnych utworów dramatycznych, życiorysy poetów czy uwagi dotyczące ówczesnej praktyki teatralnej. Wszystkie te teksty stanowią podstawę badań w projekcie Starożytny teatr i dramat w świetle pism scholiastów, finansowanym przez Narodowe Centrum Nauki, który jest realizowany przez organizatorów konferencji.

Efektem badań prowadzonych podczas realizacji projektu będzie słownik terminów teatralno-dramatycznych, zdefiniowanych na podstawie starożytnych metatekstów i paratekstów. Każdy z omawianych terminów zostanie opatrzony komentarzem, uwzględniającym, m.in., ewolucję danego pojęcia od antyku do czasów współczesnych. Jednym z głównych celów publikacji jest także przedstawienie przekładów tekstów starogreckich i łacińskich, co umożliwi udostępnienie zawartej w nich wiedzy badaczom z różnych dziedzin nauki, nieznającym języków klasycznych.

Konferencja miała dwa główne cele. Pierwszym z nich była dyseminacja wyników badań osiągniętych podczas realizacji wspomnianego projektu i dotarcie do grupy potencjalnych czytelników powstającego słownika. Drugim celem było skonfrontowanie osiągniętych wyników badań z rezultatami prac innych badaczy, reprezentujących różne dziedziny humanistyki.

Obrady otwierały referaty bezpośrednio związane z tematyką realizowanego projektu, prezentowane przez członków jego zespołu oraz innych naukowców zajmujących się antykiem. Ta tematyka stanowiła jednak tylko punkt wyjścia do dalszych rozważań, koncentrujących się na kolejnych epokach literackich. Bardzo wyraźnie zaznaczało się to w blokach tematycznych i poszczególnych wystąpieniach, które dotyczyły już zjawisk metatekstowych w teatrze i dramacie nowożytnym, nowoczesnym, a nawet ponowoczesnym.

Spotkanie zaowocowało żywą, interdyscyplinarną dyskusją, prowadzoną przez przedstawicieli wielu dziedzin. Poza filologami klasycznymi i teatrologami, których obecność była rzeczą oczywistą, w spotkaniu wzięli udział specjaliści z zakresu historii sztuki, kultury oraz literatury angielskiej, francuskiej, hiszpańskiej, polskiej i włoskiej.



Przygotowując konferencję jej organizatorzy świadomie podjęli ryzyko skonfrontowania wyników badań z różnych obszarów humanistyki. Pomysł konferencji zakładał bowiem otwarte, interdyscyplinarne spotkanie, którego celem była wymiana myśli i doświadczeń naukowych. Rezultaty przerosły oczekiwania, ponieważ zaprezentowane referaty i inspirowane nimi dyskusje wytyczyły nowe kierunki badań oraz zaowocowały planami dalszych spotkań. Uczestnicy konferencji dostrzegli bowiem potrzebę kontynuowania dyskusji na rzadko podejmowany temat tekstów pobocznych teatru i dramatu.

Obrady udowodniły, że podczas tego rodzaju interdyscyplinarnych spotkań, badacze mają niecodzienną okazję poszerzenia własnej perspektywy naukowej i wzbogacenia swojego warsztatu. Niekwestionowana korzyść takich konferencji polega na konieczności otwarcia się uczestników na często nieznane im dziedziny i metodologie, co umożliwia znalezienie nowej przestrzeni dla prowadzonych badań.

Wymiernym efektem podjętej przez uczestników dyskusji jest przygotowywana do druku monografia wieloautorska, złożona z odrębnych tematycznie rozdziałów, które będą odpowiadać podejmowanym podczas konferencji problemom. Monografia stanowić będzie zatem lekturę interesującą dla wielu odbiorców, ponieważ znajdą się w niej teksty badaczy reprezentujących nie tylko różne dyscypliny naukowe, ale również odmienne punkty widzenia i podejścia do tematu metatekstów i paratekstów.

Jadwiga Czerwińska
Katarzyna Chiżyńska