Cztery spotkania z reżyserem

24-05-2016

Katedra Mediów i Kultury Audiowizualnej Uniwersytetu Łódzkiego gościła dniach 18-20 kwietnia dr. hab. Martina Štolla, wykładowcę w Instytucie Studiów Komunikacyjnych i Dziennikarstwa Wydziału Socjologicznego na  Uniwersytecie Karola w Pradze.


Martin Štoll wygłasza wykład na Wydziale Filologicznym Uniwersytetu Łódzkiego

Fot.: Aneta Bochnacka

Ten czeski reżyser to również scenarzysta, operator, dramaturg filmów dokumentalnych, teoretyk filmu i mediów oraz wydawca. Zrealizował pięćdziesiąt trzy filmy dokumentalne, jako dramaturg współpracował przy stu pięćdziesięciu. O swoich różnorodnych doświadczeniach ze sztuką filmową opowiedział podczas czterech spotkań ze studentami.

Pierwsze z nich dotyczyło programu Największy Czech – czeskiej wersji programu BBC Greatest Britons , mającego na celu stworzenie listy najwybitniejszych mieszkańców naszych południowych sąsiadów. Goszczący w Łodzi reżyser odpowiadał za aplikację formatu do Czeskiej Telewizji; ponadto na wszystkich etapach realizacji programu negocjował warunki z brytyjską stacją. Opowiedział o trudnościach związanych z przekształceniem formatu, między innymi, odpowiedzią na kluczowe pytanie, kogo można uznać za Czecha, oraz koniecznością utrzymania w tajemnicy wyników głosowania, pod groźbą ogromnej kary finansowej. Problematyczny okazał się także fakt, że format brytyjski nie uwzględniał możliwości głosowania na postaci fikcyjne, a w edycji czeskiej na wysokiej pozycji uplasował się Jara Cimrman największy czeski wynalazca, dramatopisarz, filozof, narciarz, malarz i człowiek o wielu innych talentach – postać wykreowana przez parę komików w roku 1966. Martin Štoll zdradził także, że wynik głosowania nie był dla niego zaskakujący, jednak według niego, w dziesiątce największych Czechów zabrakło sportowców.

Słuchaczki wykładu czeskiego reżysera

Fot.: Aneta Bochnacka

Podczas drugiego spotkania przybliżył on sylwetkę Jana Spaty, operatora i reżysera, klasyka dokumentu, który realizował filmy w latach 1964–1998. Zadebiutował filmem Największe marzenie, w którym prosił przypadkowo wybrane osoby, aby opowiedziały mu o swoim życiowym pragnieniu. Z tego, z pozoru niewiele znaczącego pytania, wyłania się obraz ówczesnych nastrojów Czechów i krytyka komunistycznego reżimu. Omówił poetykę twórcy, prezentując jednocześnie fragmenty jego dokumentów. Podkreślał, jak niezwykłym było w jego kraju, aby operator wykonywał zawód reżysera oraz dzielił się wspomnieniami z okresu nauki na Wydziale Filmowym i Telewizyjnym Akademii Sztuk Scenicznych(FAMU) w Pradze, gdzie Jan Spata był jego wykładowcą – niezwykle krytycznym i wymagającym, ale też inspirującym i nienarzucającym studentom własnego stylu.

Czeski gość z dr Ewą Ciszewską z Katedry Mediów i Kultury Audiowizualnej Wydziału Filologicznego UŁ

Fot.: Aneta Bochnacka

Na dwóch ostatnich spotkaniach odbyły się projekcje filmów – Droga na Vostok w reżyserii Martina Štolla oraz René Heleny Třeštíkovej, przy którym Štoll pracował jako dramaturg. Ten ostatni to realizowany w okresie dwudziestu lat zapis życia tytułowego bohatera, początkowo nastolatka wychowanego w patologicznej rodzinie, który trafia na drogę przestępczą. Droga na Vostok jest rekonstrukcją pobytu Stanislava Fischera, astrofizyka, a później również polityka, na sowieckiej stacji polarnej w 1962 r. W filmie wykorzystane zostały fragmenty pamiętnika, zdjęcia i filmy autorstwa Fischera.

W ciągu trzech intensywnych dni Martin Štoll, który przybył do Łodzi za pośrednictwem programu Erasmus+, dzielił się ze studentami swoją wiedzą o pracy dla telewizji i tworzeniu filmów dokumentalnych. Chętnie odpowiadał na pytania, m.in., dlaczego został dokumentalistą i jak wyobrażałby sobie polską wersję programu Greatest Britons? Nie zabrakło również anegdot: o aktorskich marzeniach Štolla, małżeństwie Stanislava Fischera czy o nieocenionej pomocy Spaty przy tworzeniu zaliczeniowej etiudy.

Aleksandra Żabowska