Łódź za wszystkich, wszyscy za Łódź

02-03-2016

Jesienią 1980 roku w środowiskach studenckich w Polsce pojawiły się idee i programy, których celem była zmiana otaczającej studentów rzeczywistości. Postulaty te dotyczyły zarówno kwestii studenckich, uczelnianych, jak i tych o  charakterze ogólnospołecznym. W ciągu kilku tygodni głównym postulatem środowiska studenckiego stała się rejestracja Niezależnego Zrzeszenia Studentów .


Wykład wygłasza prof. Krzysztof Lesiakowski z Instytutu Historii UŁ

Fot. CP UŁ

Odpowiedzią na ten dezyderat środowiska był zjazd delegatów na Politechnice Warszawskiej (18 i 19 października), podczas którego powołano Ogólnopolski Komitet Założycielski NZS.

Jednakże opór władz wobec realizacji postulatów studenckich doprowadził pod koniec roku 1980 do wielu akcji protestacyjnych. Największa eskalacja protestu nastąpiła w Łodzi. Prowadzone przez studentów uczelni łódzkich rozmowy z przedstawicielami władz PRL odpowiedzialnymi za oświatę załamały się. Postulaty studenckie dotyczyły, m.in.: skrócenia służby wojskowej dla studentów; wprowadzenia niezależności uczelni w sprawach naukowych i dydaktycznych; wydłużenia czasu studiów do pięciu lat; (jednym z ważniejszych haseł strajku było: Nie chcemy seryjnej produkcji magistrów); poszanowania autonomii uczelni przez MO i SB. Studenci domagali się również poprawy swej sytuacji bytowej i absolwentów oraz ograniczenia cenzury, zaprzestania represji politycznych oraz ukarania winnych brutalnego tłumienia protestów robotniczych w 1970 i 1976 r.

Plakaty strajkowe na ogrodzeniu ówczesnego gmachu filologii Uniwersytetu Łódzkiego, głównej siedzibie protestujących studentów

Fot. OŁ IPN

W wyniku załamania się wspomnianych wcześniej rozmów, 21 stycznia 1981 r., na Uniwersytecie Łódzkim proklamowany został przez studentów strajk. Wkrótce do protestu dołączyli słuchacze innych uczelni Łodzi. Szacuje się, że w strajku uczestniczyło około dziesięciu tysięcy łódzkich studentów. Podczas jego trwania, od 29 stycznia, na UŁ rozpoczęła się kolejna tura rozmów z przedstawicielami władz PRL. Na czele delegacji rządowej stał ówczesny minister nauki, szkolnictwa wyższego i techniki prof. Janusz Górski.

Brak zgody władz na rejestrację NZS, bez dokonania przez studentów zmian w statucie organizacji (zażądano, m.in., ograniczenia prawa do strajku, uznania zasad konstytucyjnych PRL), doprowadził 16 lutego do rozprzestrzenienia się strajku na inne wyższe uczelnie. Zastrajkowały, m.in., Akademia Medyczna w Poznaniu, Uniwersytet Jagielloński w Krakowie, Akademia Górniczo-Hutnicza w Krakowie, Uniwersytet Warszawski.

Ostatecznie zdecydowano się pójść na kompromis i 17 lutego 1981 r. zarejestrowano NZS. Władze zgodziły się też spełnić kilka postulatów studenckich: skrócenia służby wojskowej studentów, wyboru lektoratów (studenci sprzeciwiali się przymusowej nauce języka rosyjskiego), wydłużenia okresu studiów do pięciu lat. W porozumieniu zawarto również obietnicę poprawy sytuacji socjalnej słuchaczy wyższych uczelni.

W atmosferze trzydziestej piątej rocznicy strajku studentów łódzkich uczelni oraz rejestracji Niezależnego Zrzeszenia Studentów 11 lutego w Wojewódzkiej Bibliotece Publicznej im. J. Piłsudskiego odbyło się sympozjum naukowe „Łódź za wszystkich, wszyscy za Łódź”. Strajk studentów łódzkich uczelni, styczeń-luty 1981 r. Zostało ono zorganizowane przez Oddział Instytutu Pamięci Narodowej w Łodzi.

Jeden z referatów, nt. Strajkowe noce i dnie. Życie codzienne uczestników strajku studenckiego ze stycznia i lutego 1981 r., wygłosił prof. Krzysztof Lesiakowski z Instytutu Historii UŁ.

Oprac.: (sb)